KG0 – FAO AGRIS data provider 2026
ISSN 1694-6286
e-ISSN 1694-9250
Макала жөнөтүү
Кыргыз
Кыргыз улуттук агрардык университетинин жарчысы

Макаланы издөө

Казакстан республикасынын Алматы облусундагы ИММ жана МММ бруцеллезу боюнча эпизоотологиялык кырдаал

Е Ерден Шакибаев Г Гульзира Кыдырова Г Галина Бойко Б Бибизада Орынбаева М Марал Кадыркулова
Кабыл алынган убакыт 24.01.2026
Түзөтүлгөн 14.05.2026
Жарыяланган 15.06.2026

Аннотация

Бруцеллез инфекциясы мал чарбасы үчүн олуттуу коркунуч түзүп, малдын санын көбөйтүүгө тоскоолдук жаратат жана продукциянын сапатын төмөндөтөт. Эпизоотиялык процессти эффективдүү көзөмөлдөө өз убагында диагностиканы жана бруцелла ташуучуларын эрте аныктоону талап кылат. Иштин максаты Алматы облусундагы ири мүйүздүү малдын (ИММ) жана майда мүйүздүү малдын (МММ) бруцеллезине байланыштуу эпизоотиялык мониторинг жана анализ болуп саналган. Биологиялык материалдын сынамыктары (кандын сары суусу, бүт кан, паренхиматоздук органдар, лимфа түйүндөрү, бойдон алдырылган жемиштер) изилденген, ошондой эле ҚР АЧМ-нын ветеринардык контролдоо жана көзөмөлдөө комитетинин, Республикалык анти-эпизоотикалык отряддын жана Республикалык ветеринардык лабораториянын облустук филиалынын 2021-2023-жылдар боюнча расмий ветеринардык отчеттук маалыматтары талданган. Алматы облусунда 1989 үлгү алынып изилденген: 867 ИММ сары суусу, 1022 МММ сары суусу, 30 ИММ бүт каны, 50 МММ бүт каны жана 20 патологиялык материал үлгүлөрү. Серологиялык диагностика 16 баш ИММ жана 6 баш МММ боюнча оң жыйынтыктарды аныктаган. Бактериологиялык ыкма менен патологиялык материалдан өсүү аныкталган жок. Статистикалык маалыматтардын негизинде 2021-2023-жылдар аралыгында бруцеллез боюнча эпизоотиялык абал изилденип, ар кандай жуккан деңгээлдеги аймактар аныкталып, инфекциянын жайылуусунун эпизоотиялык картасы түзүлгөн. 2021-2023-жылдар аралыгында ИММ боюнча оорулуулук деңгээлинин төмөндөгөнү аныкталды, малдын саны 238 751 баштан 780 417 башка көбөйгөнүнө карабастан, бул эпизоотияга каршы иш-чаралардын натыйжалуулугун көрсөткөн. МММ боюнча 2021-2022-жылдары оорулуулук 0,03төн 0,08 %га чейин жогорулаган, малдын саны 15 эсеге көбөйгөн, бирок 2022-2023-жылдары оорулуулук төмөндөп, жүргүзүлгөн чаралардын оң жыйынтыктарын көрсөткөн

Негизги сөздөр

мониторинг; биологиялық матриал; серология; бактериология; оорунун пайызы; контагиозность
Цитаталоо
Shakibayev, Ye., Kydyrova, G., Bojko, G., Orynbaeva, B., & Kadyrkulova, M. (2026). Epizootiological situation of brucellosis of cattle and small ruminants in the Almaty region of the Republic of Kazakhstan. Bulletin of the Kyrgyz National Agrarian University, 24(2), 19-29. https://doi.org/10.63621/bknau./2.2026.19

Колдонулган булактар

  1. Abutalip, A., Bizhanov, A., Matikhan, N., Karabassova, A., & Orynbayeva, B. (2024). Regional epidemiology of brucellosis infection in modern conditions of animal husbandry technology in Kazakhstan (by the degree of spread and incidence). Scientific Horizons, 27(5), 20-31. doi: 10.48077/scihor5.2024.20.
  2. Aliyev, J., Alakbarova, M., Garayusifova, A., Omarov, A., Aliyeva, S., Freti, D., & Godfroid, J. (2022). Identification and molecular characterization of Brucella abortus and Brucella melitensis isolated from milk in cattle in Azerbaijan. BMC Veterinary Research, 18, article number 71. doi: 10.1186/s12917-022-03155-1.
  3. Askarov, A.M., Bekshin, Zh.M., Kundashev, K.U., Bissenova, G.N., Temirkhanov, A.Zh., & Serikovna, S.Z. (2024). Brucellosis – an analysis of the epidemiological and epizootological situation in the world and the Republic of Kazakhstan. Micribiology and Virology, 3(46), 9-31. doi: 10.53729/MV-AS.2024.03.01.
  4. Brangsch, H., et al. (2023). Genotype diversity of brucellosis agents isolated from humans and animals in Greece based on whole-genome sequencing. BMC Infectious Diseases, 23(1), article number 529. doi: 10.1186/s12879-023-08518-z.
  5. Dadar, M., Shahali, Y., & Fakhri, Y. (2020). A primary investigation of the relation between the incidence of brucellosis and climatic factors in Iran. Microbial Pathogenesis, 139, article number 103858. doi: 10.1016/j.micpath.2019.103858.
  6. Dahmani, A., Khelifi-Touhami, N.A., Khelifi-Touhami, M.K.-T., & Ouchene, N. (2022). Brucellosis: A retrospective sero-epidemiological study. Journal of Veterinary Physiology and Pathology, 1(2), 43-48. doi: 10.58803/jvpp.v1i2.1.  
  7. Daugalieva, A., & Daugalieva, S. (2025). Molecular and genetic characteristics and epidemiological significance of brucella isolates circulating in Kazakhstan. Science and Education, 1(3(80)), 283-307. doi: 10.52578/2305-9397-2025-3-1-283-307.
  8. Directive 2010/63/EU of the European Parliament and of the Council on the protection of animals used for scientific purposes. (2010, September). Retrieved from https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32010L0063.
  9. Franc, K.A., Krecek, R.C., Häsler, B.N., & Arenas-Gamboa, A.M. (2018). Brucellosis remains a neglected disease in the developing world: A call for interdisciplinary action. BMC Public Health, 18(1), article number 125. doi: 10.1186/s12889-017-5016-y.
  10. GOST 33675-2015. (2016). Interstate standard. Animals. Laboratory diagnosis of brucellosis. Bacteriological methods. Retrieved from https://meganorm.ru/Data2/1/4293758/4293758087.pdf.
  11. GOST 34105-2017. (2017). Interstate standard. Animals. Laboratory diagnosis of brucellosis. Serological methods. Retrieved from https://meganorm.ru/Data/646/64665.pdf.
  12. Haif, A., Khelifi-Ouchene, N.A., Khelifi, M., Ouchetati, I., Zeroual, F., & Ouchene, N. (2021). Abortive diseases and their various associated risk factors in small ruminants in Algeria: A systematic review. Tropical Animal Health and Production, 53(6), article number 520. doi: 10.1007/s11250-021-02926-6.
  13. Hegazy Y., et al. (2022). Trans-species transmission of Brucellae among ruminants hampering brucellosis control efforts in Egypt. Applied Microbiology, 132(1), 90-100. doi: 10.22541/au.164865111.12602771/v1.
  14. Liu, W., Dong, Y., Zhou, W., & Sun, A. (2025). Global research hotspots and trends in brucellosis: A bibliometric and visualization analysis based on CiteSpace and VOSviewer. Frontiers in Medicine, 12, article number 1617217. doi: 10.3389/fmed.2025.1617217.
  15. Ntirandekura, B.J., Matemba, E.L., Kimera, S.S., Muma, B.J., & Karimuribo, E.D. (2021). Brucellosis and its associated risk factors to humans and domestic ruminants in Kagera Ecosystem, Tanzania. African Health Sciences, 21(2), 523-530. doi: 10.4314/ahs.v21i2.6.
  16. Oyetola, W.D., Diallo, K., Kreppel, K., Kone, P.S., Schelling, E., Bonfoh, B., & Alambedji, R.B. (2021). Factors influencing the transborder transmission of brucellosis in cattle between Côte d’Ivoire and Mali: Evidence from literature and current key stakeholders. Frontiers in Veterinary Science, 8, article number 630580. doi: 10.3389/fvets.2021.630580.
  17. Papaparaskevas, J., Procopiou, A., Routsias, J., Vrioni, G., & Tsakris, A. (2023). Detection of virulence-associated genes among Brucella melitensis and Brucella abortus clinical isolates in Greece, 2001-2022. Pathogens, 12(11), article number 1274. doi: 10.3390/pathogens12111274.
  18. Robaj, A., et al. (2021). Infectious abortions in small ruminants: Challenges for diagnosis and public health. Vector Borne and Zoonotic Diseases, 21(6), 475-477. doi: 10.1089/vbz.2020.2731.
  19. Taipova, A.A., Beishova, I.S., Alikhanov, K.D., Otarbayev, В.K., Ulyanov, V.A., Ginayatov, N.S., & Dushaeva, L.Zh. (2023). Monitoring of the epizootic situation on animal brucellosis in the Republic of Kazakhstan. Science and Education, 2(2(71), 161-169. doi: 10.52578/2305-9397-2023-2-2-161-169.
  20. Tito, M.H., Arifuzzaman, M., Jannat, M.H.E., Rahman, M.S., Sharmy, S.T., Nasrin, A., Asaduzzaman, M., Ashrafuzzaman, M., Prince, D.B., & Asif, A.H. (2023). A comparative study of ensemble machine learning algorithms for brucellosis disease prediction. Letters in Animal Biology, 3(2), 23-27. doi: 10.62310/liab.v3i2.119.
  21. Tursunov, K.T., Bulashev, A.K., & Zhumalin, A.Kh. (2017). Using recombinant brucella proteins to determine antibiotics in serum-positive animals. Science Bulletin of the Kazakh Agrotechnical University named after S. Seifullin (Interdisciplinary), 1(92), 65-74.
  22. Wakjira, B.S., Jorga, E., Lakew, M., Olani, A., Tadesse, B., Tuli, G., Belaineh, R., Abera, S., Kinfe, G., & Gebre, S. (2022). Animal brucellosis: Seropositivity rates, isolation and molecular detection in Southern and Central Ethiopia. Veterinary Medicine: Research and Reports, 13, 201-211. doi: 10.2147/VMRR.S372455.
  23. World Organisation for Animal Health (WOAH). (2023). Brucellosis (Brucella abortus, B. melitensis, and B. suis). В: Manual of diagnostic tests and vaccines for terrestrial animals. Retrieved from https://www.woah.org/en/what-we-do/standards/codes-and-manuals/terrestrial-manual-online-access/.