KG0 – FAO AGRIS data provider 2026
ISSN 1694-6286
e-ISSN 1694-9250
Макала жөнөтүү
Кыргыз
Кыргыз улуттук агрардык университетинин жарчысы

Макаланы издөө

Кыргызстандын Чүй өрөөнүндө шафрандын (Crocus sativus L.) өнүгүшүнө жана гүлдөшүнө метеорологиялык шарттардын таасири

К Кадыр Алы А Абдыбек Асаналиев Ж Жылдыз Баатаева С Сергей Хегай А Алмаз Иманалиев
Кабыл алынган убакыт 30.01.2026
Түзөтүлгөн 18.05.2026
Жарыяланган 15.06.2026

Аннотация

Өндүрүштү диверсификациялоо максатында 2021-2025-жылдары эгилме шафранды (Crocus sativus L.) сыноо жана интродукциялоо иштери жүргүзүлдү. Шафран Кыргызстан үчүн жаңы өсүмдүк болуп саналат жана экспортко багытталган продукция болгон гүлдүн мамычасын алуу үчүн өстүрүлөт. Изилдөөнүн максаты шафран гүлүнүн түзүлүшүн, ар кандай метеорологиялык шарттарга жана агротехникалык ыкмаларга (мульчалоо түрлөрүнө) жараша гүлдөө динамикасын изилдөө болгон. Эксперименттик тажрыйбалар Кыргыз улуттук агрардык университетинин коллекциялык питомнигинде жана “Дыйкан” фермердик чарбасынын талаасында жүргүзүлгөн. Өсүмдүктөрдүн морфологиялык баалоосу үч жолку кайталануу менен жайгаштырылган аянтчаларда жүргүзүлгөн. Өсүмдүктүн бийиктиги, жалбырактарынын саны, кыштоодон өтүү деңгээли жана гүлдөрүнүн саны эсепке алынган. Статистикалык эсептөөлөрдү жүргүзүү жана алынган маалыматтарды визуалдаштыруу үчүн метеорологиялык маалыматтар жана шафран гүлдөрүнүн саны боюнча MS Excel компьютердик программасы колдонулган. Изилдөөлөрдүн жыйынтыгында шафран ачык күн тийген күндөрү гүлдөп, жаанчыл жана булуттуу күндөрү гүлдөрү ачылбагандыгы аныкталган. Шафрандын гүлдөө фазасы айлана-чөйрөнүн температурасына жараша 15-30 күнгө созулган. Гүлдөө фазасынын эң кыска мөөнөтү отургузулган жылы байкалган – 15 күнгө чейин, ал эми жашоо циклинин үчүнчү жылында салыштырмалуу узагыраак болгон. Гүлдөрдүн эң көп саны октябрь айынын ортосунан аягына чейин байкалган. Шафран өсүмдүктөрүн кышында жабуу гүлдөө процессине оң таасирин тийгизип, гүлдөрдүн санын көбөйткөн. Мульчалоонун бардык түрлөрү шафранда гүлдөрдүн көбүрөөк пайда болушуна өбөлгө түзгөн. Компост (374 даана), тунук пленка (419 даана) жана кагаз (533 даана) менен жабууда контролго (217 даана) салыштырмалуу олуттуу айырмачылык байкалган (p ≤ 0,04, 5 жылдагы бир аянтчадагы гүлдөрдүн орточо саны). Шафрандын түшүмдүүлүгүнө таасир эткен негизги көрсөткүчтөр мульча – компост жана пленка колдонулганда өсүмдүктөгү жалбырактардын жана гүлдөрдүн санынын көбөйүшү болгон

Негизги сөздөр

интродукция; температура; жаан-чачын; мульчалоо; атрофия
Цитаталоо
Aly, K., Asanaliev, A., Baataeva, Zh., Khegay, S., & Imanaliev, A. (2026). The influence of meteorological conditions on the development and flowering of saffron (Crocus sativus L.) in the Chüy Valley, Kyrgyzstan. Bulletin of the Kyrgyz National Agrarian University, 24(2), 62-73. https://doi.org/10.63621/bknau./2.2026.62

Колдонулган булактар

  1. Ali, T., Mansotra, R., Sharma, S., Bhagat N., & Vakhlu J. (2025). Saffron yield and quality response under varying altitude, climate, and soil properties in the Pir Panjal range in North-Western Himalayas. Journal of Soil Science and Plant Nutrition, 25, 1885-1900. doi: 10.1007/s42729-025-02243-z.
  2. Beyrouthy, M. (2023). Effect of plastic nets on saffron growth. (Master’s thesis, American University of Beirut, Beirut, Lebanon). doi: 10.13140/RG.2.2.17399.43686.
  3. Cardone, L., Castronuovo, D., Perniola, M., Cicco, N., & Candido, V. (2020). Saffron (Crocus sativus L.), the king of spices: An overview. Scientia Horticulturae, 272, article number 109560. doi: 10.1016/j.scienta.2020.109560.
  4. Convention on Biological Diversity. (1992, May). Retrieved from https://www.cbd.int/doc/legal/cbd-en.pdf.
  5. Erden, K. (2025). Determination of yield and quality characteristics of some saffron (Crocus sativus L.) ecotypes in Southeastern Anatolian conditions. International Journal of Research – Granthaalayah, 13(2), 89-96. doi: 10.29121/granthaalayah.v13.i2.2025.5959.
  6. Eslami, H., Salehi-Arjmand, H., Shahhoseini, R., Akramian, M., & Mirmazloum, I. (2024). The phytochemical and morpho-physiological response of saffron (Crocus sativus) to different summer irrigation regimes. Journal of Medicinal Plants and By-Products, 3, 519-526. doi: 10.22034/jmpb.2024.364190.1629.
  7. Farrokhi, H., Asgharzadeh, A., & Samadi M.K. (2021). Yield and qualitative and biochemical characteristics of saffron (Crocus sativus L.) cultivated in different soil, water, and climate conditions. Italian Journal of Agrometeorology, 2, 43-55. doi: 10.36253/ijam-1216.
  8. Gao, D., Ji, X., Yuan, Q., Pei, W., Zhang, X., Li, F., & Han, Q. (2023). Effects of total daily light integral from blue and broad-band red LEDs on flowering of saffron (Crocus sativus L.). Scientific Reports, 13, article number 7175. doi: 10.1038/s41598-023-34424-0.
  9. Khaliq, A., Sarfraz, M., Tahir, M.M., Awan, S.I., Zafar, M., Shehzad, M., Shaheen, A., & Iqbal, A. (2024). Growth, yield and quality of saffron in response to different soil textures and temperature regimes. Soil and Environment, 43(2), 278-289. doi: 10.25252/SE/2024/243380.
  10. Kothari, D., Thakur, M., Joshi, R., Kumar, A., & Kumar, R. (2021). Agro-climatic suitability evaluation for saffron production in areas of Western Himalaya. Frontiers in Plant Science, 12, article number 657819. doi: 10.3389/fpls.2021.657819.
  11. Kour, K., Gupta, D., Gupta, K., Juneja, S., Kaur, M., Alharbi, A.H., & Lee, H.-N. (2022). Controlling agronomic variables of saffron crop using IoT for sustainable agriculture. Sustainability, 14(9), article number 5607. doi: 10.3390/su14095607.
  12. Kumar, A., Devi, M., Kumar, R., & Kumar, S. (2022). Introduction of high-value Crocus sativus (saffron) cultivation in non-traditional regions of India through ecological modelling. Scientific Reports, 12, article number 11925. doi: 10.1038/s41598-022-15907-y.
  13. Kyrgyzhydromet. (n.d.). Retrieved from https://meteo.kg/ru/.
  14. Lambrianidou, A., Koutsougianni, F., Papapostolou, I., & Dimas, K. (2021). Recent advances on the anticancer properties of saffron (Crocus sativus L.) and its major constituents. Molecules, 26(1), article number 86. doi: 10.3390/molecules26010086.
  15. Mahmoudi, P., Moieni, A., Khayam Nekouei M., Mardi M., & Hosseini Salekdeh, G. (2025). Induction of stigma-like structures in saffron (Crocus sativus L.): Exploring factors and metabolite analysis. PLoS ONE, 20(1), article number e0317186. doi: 10.1371/journal.pone.0317186.
  16. Molina, R.V., García-Luis, A., Coll, V., Ferrer, C., Valero, M., Navarro, Y., & Guardiola, J.L. (2004). Flower formation in the saffron crocus (Crocus sativus L.): The role of temperature. Acta Horticulturae, 650, 39-47. doi: 10.17660/ActaHortic.2004.650.2.
  17. Mykhailenko, O., Desenko, V., Ivanauskas, L., & Georgiyants, V. (2020). Standard operating procedure of Ukrainian saffron cultivation according to with good agricultural and collection practices to assure quality and traceability. Industrial Crops and Products, 151, article number 112376. doi: 10.1016/j.indcrop.2020.112376.
  18. Pashayev, T., & Mammadov, İ. (2019). The studying of bioecological features of saffron (Crocus sativus L.) in Nakhchivan Autonomous Republic. Bulletin of Science and Practice, 5(3), 22-26. doi: 10.33619/2414-2948/40/02.
  19. Pirasteh-Anosheh, H., Babaie-Zarch, M.J., Nasrabadi, M., Parnian, A., Alavi-Siney, S.M., Beyrami, H., Kaveh, H., Hashemi, S.E., Durrer, U., McDonald, K., & Race, M. (2023). Climate and management factors influence saffron yield in different environments. Agrosystems, Geosciences & Environment, 6, article number e20418. doi: 10.1002/agg2.20418.
  20. Sahabi, H., & Moallem Banhangi, F. (2021). Evaluation of the effects of climatic parameters on flowering behaviour and yield of saffron (Crocus sativus L.) in Razavi and South Khorasan provinces. Saffron Agronomy and Technology, 9(4), 357-373. doi: 10.22048/jsat.2021.283088.1423.
  21. Sharma, S., & Kumar, D. (2022). Chemical composition and biological uses of Crocus sativus L. (saffron). In M.H. Masoodi & M.U. Rehman (Eds.), Edible plants in health and diseases (pp. 249-277). Singapore: Springer. doi: 10.1007/978-981-16-4959-2_7.
  22. Sudhakar, S., Yadav, V., Sharma, C., Paul, M., Jattan, P., Choudhary, S., Dansena, V., & Pradhan, R. (2025). Agro climatic suitability assessment for saffron (Crocus sativus L.) cultivation in the serene hills of Idukki, Kerala, India. International Journal of Advanced Biochemistry Research, 9(12), 1033-1036. doi: 10.33545/26174693.2025.v9.i12Sm.6657.
  23. Wang, Z., Li, X., Xu, J., Yang, Z., & Zhang, Y. (2021). Effects of ambient temperature on flower initiation and flowering in saffron (Crocus sativus L.). Scientia Horticulturae, 279, article number 109859. doi: 10.1016/j.scienta.2020.109859.
  24. Zar, А. (2024). The 10 best saffron in the world: A 2024 guide to the finest red gold. Retrieved from https://saffronice.com/blogs/saffron-value-heritage/10-best-saffron-in-the-world-2024.