KG0 – FAO AGRIS data provider 2026
ISSN 1694-6286
e-ISSN 1694-9250
Макала жөнөтүү
Кыргыз
Кыргыз улуттук агрардык университетинин жарчысы

Макаланы издөө

Айыл чарбасындагы инновациялык процесстерди каржылоо: Кыргыз Республикасынын тажрыйбасы

Т Тинатин Сыдыкова
Кабыл алынган убакыт 19.01.2026
Түзөтүлгөн 15.05.2026
Жарыяланган 15.06.2026

Аннотация

Узак мөөнөттүү капиталга жеткиликтүүлүктүн чектелген шарттарында жана климаттык жогорку алсыздыкта Кыргыз Республикасынын айыл чарба тармагы инновацияларды киргизүүдө институционалдык чектөөлөргө дуушар болууда. Изилдөөнүн максаты каржылоо түзүмү менен агрардык сектордогу инновациялык активдүүлүктүн динамикасынын ортосундагы өз ара байланыштарды аныктоо жана сандык баалоо, ошондой эле аралаш каржылоо моделин иштеп чыгуу болуп саналат. Эмпирикалык база 2020-2024-жылдардагы расмий маалыматтарды камтыды. Методологиялык негиз экономикалык-статистикалык талдоого, көрсөткүчтөрдү сызыктуу нормалдаштырууга, салмактык коэффициенттерди эксперттик баалоого (n = 14) жана Спирмендин параметрсиз корреляциялык талдоосуна негизделген. Эксперттик баалоолордун шайкештиги Кендаллдын конкордация коэффициенти менен тастыкталды (W = 0,74). Изилдөөдө инновациялык каржылоонун интегралдык индекси сунушталып, ал бюджеттик колдоону, узак мөөнөттүү банктык кредиттөөнү, жеке инвестицияларды, эл аралык каржы уюмдарынын каражаттарын жана инвестициялык тобокелдик факторун камтыйт. Узак мөөнөттүү кредиттөөнүн үлүшү менен негизги капиталга инвестициялардын көлөмүнүн ортосунда статистикалык жактан маанилүү оң байланыш аныкталды (ρ = 0,71; p < 0,05), бул капиталдын убакыттык түзүмүнүн тармактын инновациялык потенциалын калыптандыруудагы негизги ролун ырастайт. Узак мөөнөттүү кредиттөөнүн үлүшүн 35 %га чейин көбөйтүү жеке жана эл аралык капиталды тартуу деңгээлине жараша инновациялык активдүүлүктүн өсүшүн камсыз кыла алаары көрсөтүлдү. Аралаш каржылоонун формалдаштырылган модели иштелип чыгып, өнүгүүнүн үч траекториясы боюнча сценарийлик моделдештирүү жүргүзүлдү. Базалык сценарий кыска мөөнөттүү кредиттөөнүн үстөмдүгүн сактап, 3-4 % деңгээлинде өсүштү камсыз кылды; орточо сценарий мамлекеттик колдоону сактоо шартында узак мөөнөттүү кредиттердин үлүшүн 35 %га чейин жогорулатып, 5-6 % өсүштү болжолдоду; ал эми инновациялык сценарий ресурстарды кеңейтүү жана жеке менен эл аралык капиталдын катышуусу менен аралаш каржылоого негизделип, 7-9 % өсүштү камсыз кылды

Негизги сөздөр

инвестициялык механизмдер; агрардык сектор; мамлекеттик колдоо; өндүрүштү модернизациялоо; кредиттөө
Цитаталоо
Sydykova, T. (2026). Financing innovative processes in agriculture of the Kyrgyz Republic. Bulletin of the Kyrgyz National Agrarian University, 24(2), 43-50. https://doi.org/10.63621/bknau./2.2026.43

Колдонулган булактар

  1. Abebaw, D., & Haile, M.G. (2013). The impact of cooperatives on agricultural technology adoption: Empirical evidence from Ethiopia. Food Policy, 38, 82-91. doi: 10.1016/j.foodpol.2012.10.003.
  2. Akudugu, M.A. (2012). Estimation of the determinants of credit demand by farmers and supply by rural banks in Ghana’s Upper East Region. Asian Journal of Agriculture and Rural Development, 2(2), 179-190.
  3. Barreiro-Hurle, J., Dessart, F.J., Rommel, J., Czajkowski, M., Espinosa-Goded, M., Rodriguez-Entrena, M., Thomas, F., & Zagorska, K. (2023). Willing or complying? The delicate interplay between voluntary and mandatory interventions to promote farmers’ environmental behavior. Food Policy, 120, article number 102481. doi: 10.1016/j.foodpol.2023.102481.
  4. Birner, R., Daum, T., & Pray, C. (2021). Who drives the digital revolution in agriculture? A review of supply-side trends, players and challenges. Applied Economic Perspectives and Policy, 43(4), 1260-1285. doi: 10.1002/aepp.13145.
  5. Borrás, S., & Edler, J. (2020). The roles of the state in the governance of socio-technical systems’ transformation. Research Policy, 49(5), article number 103971. doi: 10.1016/j.respol.2020.103971.
  6. FAO. (2020). The state of food and agriculture 2020. Overcoming water challenges in agriculture. Rome: FAO. doi: 10.4060/cb1447en.
  7. FAO. (2022). The state of food and agriculture 2022: Leveraging automation in agriculture for transforming agrifood systems. Rome: FAO. doi: 10.4060/cb9479en.
  8. FAO. (2023). Agrifood systems transformation and financing for sustainable development. Rome: FAO. doi: 10.4060/cc7724en.
  9. Hong, M., Tian, M., & Wang, J. (2022). Digital inclusive finance, agricultural industrial structure optimization and agricultural green total factor productivity. Sustainability, 14(18), article number 11450. doi: 10.3390/su141811450.
  10. Khan, F.U., Nouman, M., Negrut, L., Abban, J., Cismas, L.M., & Siddiqi, M.F. (2024). Constraints to agricultural finance in underdeveloped and developing countries: A systematic literature review. International Journal of Agricultural Sustainability, 22(1), article number 2329388. doi: 10.1080/14735903.2024.2329388.
  11. Klerkx, L., & Rose, D. (2020). Dealing with the game-changing technologies of agriculture 4.0: How do we manage diversity and responsibility in food system transition pathways? Global Food Security, 24, article number 100347. doi: 10.1016/j.gfs.2019.100347.
  12. Louhichi, K., Ricome, A., & Gomez y Paloma, S. (2022). Impacts of agricultural taxation in Sub-Saharan Africa: Insights from agricultural produce cess in Tanzania. Agricultural Economics, 53, 671-686. doi: 10.1111/agec.12704.
  13. Lowder, S.K., Sánchez, M.V., & Bertini, R. (2021). Which farms feed the world and has farmland become more concentrated? World Development, 142, article number 105455. doi: 10.1016/j.worlddev.2021.105455.
  14. National Bank of the Kyrgyz Republic. (2024). Annual report 2023. Bishkek: National Bank of the Kyrgyz Republic.
  15. National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic. (2025a). Agriculture of the Kyrgyz Republic 2020-2024. Bishkek: National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic.
  16. National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic. (2025b). Investment in fixed capital by economic activity. Bishkek: National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic.
  17. OECD. (2023). Policies for the future of farming and food in Central Asia. Paris: OECD Publishing. doi: 10.1787/32810cf6-en.
  18. Radchenko, O., Tkach, L., & Dendebera, O. (2023). Financing innovations in the agricultural industry as a component of the digital development of Ukraine’s economy. Scientific Bulletin of Mukachevo State University Series “Economics”, 10(4), 54-65. doi: 10.52566/msu-econ4.2023.54.
  19. Rijswijk, K., Klerkx, L., Bacco, M., Bartolini, F., Bulten, E., Debruyne, L., Dessein, J., Scotti, I., & Brunori, G. (2021). Digital transformation of agriculture and rural areas: A socio-cyber-physical system framework to support responsibilisation. Journal of Rural Studies, 85, 79-90. doi: 10.1016/j.jrurstud.2021.05.003.
  20. United Nations. (2023). Financing for sustainable development report 2023. doi: 10.18356/9789210026116.
  21. WMA. (2024). WMA Declaration of Helsinki – ethical principles for medical research involving human participants. Retrieved from https://www.wma.net/policies-post/wma-declaration-of-helsinki/.
  22. World Bank. (2020). Harvesting prosperity. Technology and productivity growth in agriculture. Washington, DC: World Bank. doi: 10.1596/978-1-4648-1393-1.
  23. World Bank. (2021). Global Agriculture and Food Security Program (GAFSP): An update to the board of executive directors of the World Bank. Washington, DC: World Bank.
  24. Yang, C., Liu, W., & Zhou, J. (2024). The role of digital finance in shaping agricultural economic resilience: Evidence from machine learning. Agriculture, 14(10), article number 1834. doi: 10.3390/agriculture14101834.