ISSN 1694-6286
e-ISSN 1694-9250
Макала жөнөтүү
Кыргыз
Кыргыз улуттук агрардык университетинин жарчысы

Макаланы издөө

Кыргызстандын агрардык сектордо эмгек менен камсыз кылуунун трансформациясы: чакырыктар жана перспективалар

Н Нуржамал Парпиева
Кабыл алынган убакыт 29.03.2025
Түзөтүлгөн 27.07.2025
Жарыяланган 10.09.2025

Аннотация

Макалада Кыргыз Республикасындагы агрардык сектордо эмгек менен камсыз кылуунун трансформациясынын өзгөчөлүктөрү талданып, анын социалдык-экономикалык өнүгүүнүн жана азык-түлүк коопсуздуктун негизги фактору катары мааниси белгиленет. Изилдөөнүн актуалдуулугу айыл чарба тармагы айыл жеринде негизги иш берүүчү болуп кала бергени менен, анын өнүгүүсү эмгектин төмөн натыйжалуулугу, бейрасмий жумуштардын көп үлүшү жана эмгекке жарамдуу калктын миграциясы сыяктуу көйгөйлөр менен чектелип жаткандыгына байланыштуу. Изилдөөнүн максаты – айыл чарбадагы эмгек менен камсыз кылуунун өзгөрүү тенденцияларын аныктоо жана аны модернизациялоонун келечектүү багыттарын сунуштоо. Методологиялык негиз системалуу жана салыштырма талдоого, улуттук статистикалык маалыматтарга жана эл аралык уюмдардын материалдарына таянат. SWOT-талдоо колдонулуп, эмгек рыногунун туруктуулугуна таасир этүүчү ички жана тышкы факторлор структуралаштырылган. Изилдөөдө эмгек рыногунун абалына таасир этүүчү шарттар системалуу түрдө каралган: жер ээлөөнүн майда болушу, техникалык камсыздоонун жетишсиздиги, кооперациянын өнүкпөгөндүгү жана институционалдык тоскоолдуктар. Ошондой эле социалдык жана демографиялык дисбаланстар аныкталган, анын ичинде жаштардын жапырт чет өлкөгө кетиши жана гендердик теңсиздиктин уланышы. Ошол эле учурда айыл чарба башка тармактардагы жумуш орундарынын жетишсиздигин толуктап, стабилдештирүүчү функцияны аткарып келет. Жыйынтыктардын негизинде бир катар чаралар сунушталды: айыл чарба кооперативдерин өнүктүрүү, санариптик технологияларды киргизүү, айыл жериндеги эмгек ишмердүүлүгүн кайра иштетүү, агротуризм жана кызмат көрсөтүүлөр аркылуу диверсификациялоо, ошондой эле мамлекеттик жана институционалдык колдоону кеңейтүү. Изилдөөнүн практикалык мааниси алынган натыйжаларды эмгек саясатын өркүндөтүүдө, жакырчылыкты азайтууда жана агрардык сектордун улуттук экономикадагы ордун чыңдоодо колдонууга мүмкүндүк берет

Негизги сөздөр

эмгек миграциясы; кооперация; санариптештирүү; туруктуу өнүгүү; модернизация; инфраструктура; инновация
Цитаталоо
Parpieva, N. (2025). Transformation of employment in the agricultural sector of Kyrgyzstan: Challenges and prospects. Bulletin of the Kyrgyz National Agrarian University, 23(3), 64-73. https://doi.org/10.63621/bknau./3.2025.64

Колдонулган булактар

  1. Azarov, A., Sidle, R.C., Darr, D., Verner, V., & Polesny, Z. (2024). A proposed typology of farming systems for assessing sustainable livelihood development pathways in the Tien Shan Mountains of Kyrgyzstan. Land, 13(2), article number 126. doi: 10.3390/land13020126.
  2. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). (2024). The state of food and agriculture 2024 – value-driven transformation of agrifood systems. Rome: FAO. doi: 10.4060/cd2616en.
  3. Geleta, T.V., & Shumilina, E.A. (2025). Modern methods of state support for agriculture at the regional level. Innovative Economy: Information, Analytics, Forecasts, 3, 146-151. doi: 10.47576/2949-1894.2025.3.3.019.
  4. Herzfeld, T., & Akhmadiyeva, Z. (2021). Agricultural labour in transition: An update. Journal of New Economy, 22(3), 144-160. doi: 10.29141/2658-5081-2021-22-3-8.
  5. Kabanov, Yu.A., & Chugunov, A.V. (2021). Human potential development, social policy, and e-citizens’ participation in Russian regions. Journal of Social Policy Studies, 19(1), 101-114.
  6. Kazaryan, R.T. (2023). Aspects of agrarian policy in developed countries on regulating employment, income, and migration in rural areas in the context of social protection of seasonal workers. News of the Timiryazev Agricultural Academy, 6, 125-142. doi: 10.26897/0021-342X-2023-6-125-142.
  7. Klimentova, E.A., Kuznetsov, A.D., & Mezhonova, A.A. (2022). Features of the use of labor resources in agricultural production. Science and Education, 5(2).
  8. Kydyrbaeva, E.O., Baidybekova, S.K., & Shomshekova, B.K. (2022). Personnel potential of the agricultural sector of the Republic of Kazakhstan: Assessment of the current situation. Problems of AgriMarket, 4, 190-196. doi: 10.46666/2022-4.2708-9991.20.
  9. Mamonkina, E.V. (2023). Problems of employment and income of the rural population in the context of digital transformation of the economy. Bulletin of NGIEI, 12(151), 104-112. doi: 10.24412/2227-9407-2023-12-104-112.
  10. Murzakulova, A. (2020). Rural migration in Kyrgyzstan: Drivers, impact and governance. Bishkek: University of Central Asia.
  11. National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic (NSCKR). (2025). Employment statistics. Retrieved from https://stat.gov.kg/ru/statistics/zanyatost/.
  12. National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic (NSCKR). (2024a). Statistical yearbook of the Kyrgyz Republic 2024. Retrieved from https://stat.gov.kg/en/publications/statisticheskij-ezhegodnik-kyrgyzskoj-respubliki/.
  13. National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic (NSCKR). (2024b). Employment and unemployment in the Kyrgyz Republic. Retrieved from https://stat.gov.kg/ru/news/podgotovlena-k-pechati-godovaya-publikaciya-zanyatost-i-bezrabotica-itogi-integrirovannogo-vyborochnogo-obsledovaniya-byudzhetov-domashnih-hozyajstv-i-rabochej-sily-v-2023-godu/.
  14. National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic (NSCKR). (2024c). Agriculture of the Kyrgyz Republic. Retrieved from https://stat.gov.kg/en/publications/sbornik-selskoe-hozyajstvo-kyrgyzskoj-respubliki/.
  15. Naumov, A.S., Potapova, A.A., & Topnikov, M.A. (2022). Changes in employment in agriculture in countries and regions of the world at the late XX – beginning of the XXI century. Contours of Global Transformations: Politics, Economics, Law, 15(1), 128-150. doi: 10.23932/2542-0240-2022-15-1-6.
  16. Office of the Government of the Kyrgyz Republic & Ministry of Economy and Commerce of the Kyrgyz Republic. (2025). National voluntary review of the Sustainable Development Goals of the Kyrgyz Republic 2025. Bishkek: Government of the Kyrgyz Republic.
  17. Ostaev, G.Ya., & Khosiev, B.N. (2024). Digital transformation of the agricultural economy. Education. Science. Scientific Personnel, 3, 178-183. doi: 10.24412/2073-3305-2024-3-178-183.
  18. Pashkevich, O.A., & Lyovkina, V.O. (2023). National and European experience in attracting personnel to agriculture: Current trends. Economic Issues of Agricultural Development of Belarus, 51, 169-181.
  19. Petukhova, M.S., Rudoy, E.V., & Orlova, N.V. (2022). Assessing the impact of innovation activities in agricultural production on the standard of living of the rural population. International Agricultural Journal, 2, 111-115. doi: 10.55186/25876740_2022_65_2_111.
  20. Sakkaraeva, D., & Kumashev, M. (2024). Analysis of the agro-industrial sector of the Kyrgyz Republic. Ekonomika APK, 31(2), 41-50. doi: 10.32317/2221-1055.202402041.
  21. United Nations Development Programme (UNDP). (2022). Analysis of the impact of adaptation and mitigation measures on the socio-economic situation in the Kyrgyz Republic. New York: UNDP.
  22. United Nations. (2021). World social report 2021: Reconsidering rural development. New York: United Nations.
  23. Volchenkova, A.S., & Lovchikova, E.I. (2024). Strategy for increasing agricultural labor productivity in the context of implementing state programs. In Problems and challenges of the regional economy in the context of globalization: X national scientific and practical conference (pp. 132-137). Comrat: A&V Poligraf.
  24. World Bank. (2021). World development report 2021: Data for better lives. Washington: World Bank.
  25. World Bank. (2023). The Kyrgyz Republic. Comprehensive country assessment. Update. From vulnerability to resilience. Washington: World Bank.
  26. Zholbolduyeva, D.Sh., Askarova, A.K., Murzaliyeva, E.I., & Omurzakova, U.M. (2024). Analysis of the current state and features of agriculture in the Kyrgyz Republic. International Journal of Humanities and Natural Sciences, 1-4(88), 94-98. doi: 10.24412/2500-1000-2024-1-4-94-98.