Аннотация
Россиянын Каспий боюнда кан мите ылаңдары малдын продуктуулугунун төмөндөшүнөн жана малдын өлүмүнөн улам мал чарбаларына олуттуу экономикалык зыян келтирүүчү эң кеңири тараган оорулардын бири болуп саналат. Дагестан Республикасынын табигый-климаттык шарттарына жана зоналык өзгөчөлүгүнө байланыштуу ал пироплазмоз козгогучтарынын, атап айтканда Theileria annulata негизги спецификалык алып жүрүүчүлөрү болгон ixodid кенелердин жашоо чөйрөсү үчүн жагымдуу чөйрө болуп саналат. Жазында туруктуулугу начар, кыштагандан кийин алсырап калган бодо малдар пироплазмоз, өзгөчө тейлериоз менен катуу ооруйт, ылаңдан айыккандан кийин кепшөө, ичегикарындын иштеши, сүттүүлүгү, айлана-чөйрөгө жалпы реакциясы начарлайт; физиологиялык нормаларга келтирүү үчүн узак убакыт керек. Колдонулуп жаткан методдорду мындан ары өркүндөтүү, күчтү жана каражаттарды минималдуу чыгымдоо менен жаныбарларды инвазиядан максималдуу сактап калууну камсыз кылган жацы методдорду издеп табуу кечиктирилгис милдет болуп калууда. Мына ушуга байланыштуу окситрон менен айкалышта антимоляриялык делагил препаратынын эффективдуулугун салыштырып изилдөө жүргүзүлдү. Эксперимент үчүн табигый оорунун ар кандай баскычтарында 20 баш мал тандалып алынган. Контролдук топто (n=10) делагил таза түрүндө 25 мг/кг дозада суспензия түрүндөгү суу менен оозеки колдонулган, эффективдүүлүгү 80,0% түзгөн. Эксперименталдык топко (n=10) дарылоо комплекстүү жүргүзүлдү, делагил окситрон-200 менен айкалышта көрсөтүлгөн дозаларда тирүү салмакка 1 мл/10 кг дозада, бир жолу, булчуңга 72 саат аралыкта, натыйжалуулугу 90,0% түздү. Делагил препаратын менен окситрон айкалыштырып колдонуу эффективдүүлүгүн жогорулатат жана олуттуу экономикалык жоготуулардан сактайт
Негизги сөздөр
Колдонулган булактар
[1] D'yakonov, L.P., et al. (1985). Parasitic diseases of farm animals. Moscow: Agropromizdat.
[2] Timofeev, B.A. (2005). Parasitic system in bovine theileriosis. Veterinary Pathology, 2(13), 25-28.
[3] Sparagano, O., Loria, G.R., & Gubbels, M.J. (2000). Integrated molecular diagnosis of Theileria and Babesia species of cattle in Italy. Annals of the New York Academy of Sciences, 916, 533-539.
[4] Bakrieva, R.M. (2021). Effectiveness of butacura drug in spontaneous bovine theileriosis. Russian Parasitological Journal, 4, 51-56.
[5] Abdulmagomedov, S.Sh., & Bakrieva, R.M. (2022). Epizootic situation of bovine theileriosis in the Republic of Dagestan. In Actual problems of infectious pathology of animals and ways to solve them: Proceedings of the International scientific and practical conference dedicated to the Day of Belarusian science and the 95th anniversary of the Department of Epizootology and Infectious Diseases (pp. 173-176). Vitebsk.
[6] Sakhimov, M.R. (2013). The use of antimalarial drugs in bovine theileriosis. Reports of the Tajik Academy of Agricultural Sciences, 4(38), 37-41.
[7] Oleinikova, T.A. (2020). Analysis of the pharmaceutical market of antimalarial drugs. Regional Bulletin, 10(49), 80-82.
[8] Ashirbek, A.A., Zhanabaev, A.A., & Mukhambetkaliev, E.E. (2020). Treatment of bovine theileriosis in Turkestan region. In Modern trends and successes in the fight against zooanthroponoses of farm animals and birds: Collection of scientific papers based on the results of the International Scientific and Practical Conference (pp. 58-62). Makhachkala: Caspian Zonal Research Veterinary Institute - branch of the Dagestan Federal Agrarian Scientific Center of the Russian Academy of Sciences.
[9] Berdikulov, M.A., Kozhabaev, M., & Karataev, Sh.M. (2010). A method for treating bovine theileriosis. Description of the invention for an innovative patent 2008/0991.1. Almaty: Committee on Intellectual Property Rights of the Ministry of Justice of the Republic of Kazakhstan.
[10] Drobina, A.I., & Lutsuk, S.N. (2007). Treatment of cattle with theileriosis. Proceedings of the Kuban State Agrarian University, 5, 132-135.
[11] Atambekova, Zh.A., Berdikulov, A.M., Dzhetigenov, E.A., Kamarli, A.A.S., & Atabekova, N.S. (2022). Epizootiological survey of farm animals for blood-parasitic diseases in the southern regions of the Kyrgyz Republic. Bulletin of the K.I. Skryabin Kyrgyz National Agrarian University, 3(62), 12-19.
[12] Karibzhanova, A.A., Berdikulov, M.A., & Mahamed, R. (2020). Modern methods of diagnosis of bovine theileriosis. In Materials of the International scientific and theoretical conference "Seifullin readings – 16: Youth, science, new information – The future of Kazakhstan" (Vol. I, Part 3, pp. 255-256). Almaty.
[13] Kozhabe, M., Berdikulov, M.A., & Karataev, Sh. (2007). Current state of the epizootic situation of bovine theileriosis in southern Kazakhstan. Collection of KazNIVI, LIII, 267-270.
[14] Usuvalieva, A.M. (2007). Determination of biologically active compounds in plant products. (Abstract of the dissertation for the degree of PhD in Chemical Sciences, Bishkek, Kyrgyz Republic).
[15] Tairova, A.R., & Mukhamedyarova, L.G. (2010). Biogeocenotic assessment of the "soil-plants-animals" system in the conditions of the agro-system of the southern Urals. In Materials of the International scientific and practical conference (Vol. 3, pp. 365-368). Troitsk.