Аннотация
Жыл сайын Кыргыз Республикасынын аймагында (КР) бооз бээлердин арасында массалык түрдө кулун салуу жаңы тууган кулундардын өлүмдөрү жана жугуштуу этиологиясы белгисиз оору менен бээлердин жана айгырлардын оорусу катталып келет. 2008-жылдан бери мындай массалык кулун салуулар Ысык-Көл жана Нарын облустарында каттала баштаган. Биздин максат Кыргыз Республикасынын фермерлери үчүн жогоруда аталган бардык экономикалык жоготууларга алып келген вирустук козгогучтарды аныктоо болгон. Биздин изилдөөлөрүбүздө КР жылкы популяциясында кеч кулун салууларына, өлүү кулун тууганына жана жаңы туулган кулундардын өлүмүнүнɵ потенциалдуу вирустун себепкерлиги серологиялык тесттер аркылуу изилденген. Иммундук ферменттик анализ (ИФА) ыкмасын колдонуу менен биз КР жылкы популяциясында жылкылардын 1-чи (ЖГВ-1) жана 4-чү тибтериндеги (ЖГВ-4) герпес вирусуна сезгичтиги бардыгын аныктадык. Ысык-Көл облусунун Жети-Ɵгүз районунун кеч массалык кулун салуулары, жаңы туулган кулундардын өлүмү жана жылкылардын этиологиясы белгисиз ылаңдан өлүү фактылары мурда аныкталган чарбалардын жылкыларынан 18 кандын сары суусунун үлгүлөрү алынган. Серологиялык изилдөөлөр көрсөткөндөй, изилденген жылкылардын популяциясында ЖГВ-1 жана ЖГВ-4кɵ каршы антителолор табылган. Кыргыз Республикасынын аймагында жылкыларга массалык түрдө эмдөөлөр жүргүзүлбөгөндүгүн эске алып, антителолор инфекциялык чочун агенттердин киришине жооп катары өндүрүлгөн, биздин учурда ЖГВ-1 жана ЖГВ-4кө каршы. ЖГВ-4 дем алуу системасына таасир этет жана кулун салууга тиешеси жок. Ушунун негизинде биз ЖГВ-1 жылкылардын ооруларынын потенциалдуу козгогучтарынын бири деп эсептейбиз, бул бээлердин массалык кулун салууларына жана жаңы туулган кулундардын өлүмүнө алып келет
Негизги сөздөр
Колдонулган булактар
[1] Akhmedzhanov, M., Nurgaziev, R., Orozov, J., Moser, I., Osterrieder, N., & Damiani, A.M. (2017). Late-term abortion, stillbirth, and neonatal foal death in Kyrgyzstan: First isolation of equine herpesvirus. Journal of Equine Veterinary Science, 51, 46-53.
[2] Allen, G.P., Kydd, J.H., Slater, J.D., & Smith, K.C. (2004). Equid herpesvirus 1 and equid herpesvirus 4 infections. In J.A.W. Coetzer & R.C. Tustin (Eds.), Infectious diseases of livestock (1st ed., pp. 829-859). Oxford: Oxford University Press.
[3] Bazanów, B.A., Jackulak, N.A., Fracka, A.B., & Staroniewicz, Z.M. (2014). Abortigenic viruses in horses. Equine Veterinary Education, 26(1), 48-55.
[4] Butler, C., Werners, A., & Newton, R. (2011). Surveillance of infectious and non-infectious causes of equine abortion in the UK: 2006-2011. DEFRA/AHT/BEVA Equine Quarterly Disease Surveillance Report, 7(1).
[5] Damiani, A.M., de Vries, M., Reimers, G., Winkler, S., & Osterrieder, N. (2014). A severe equine herpesvirus type 1 (EHV-1) abortion outbreak caused by a neuropathogenic strain at a breeding farm in northern Germany. Veterinary Microbiology, 172(3-4), 555-562.
[6] FAOSTAT: Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2014). Statistical databases. Retrieved from http://faostat.fao.org.
[7] Foote, C.E., Love, D.N., Gilkerson, J.R., Wellington, J.E., & Whalley, J.M. (2006). EHV-1 and EHV-4 infection in vaccinated mares and their foals. Veterinary Immunology and Immunopathology, 111(1-2), 41-46.
[8] Giles, R.C., Donahue, J.M., Hong, C.B., Tuttle, P.A., Petrites-Murphy, M.B., Poonacha, K.B., Roberts, A.W., Tramontin, R.R., Smith, B., & Swerczek, T.W. (1993). Causes of abortion, stillbirth, and perinatal death in horses: 3,527 cases (1986-1991). Journal of the American Veterinary Medical Association, 203(8), 1170-1175.
[9] Laugier, C., Foucher, N., Sevin, C., Leon, A., & Tapprest, J. (2011). A 24-year retrospective study of equine abortion in Normandy (France). Journal of Equine Veterinary Science, 31(3), 116-123.
[10] Ma, G., Feineis, S., Osterrieder, N., & van de Walle, G.R. (2012). Identification and characterization of equine herpesvirus type 1 pUL56 and its role in virus-induced downregulation of major histocompatibility complex class I. Journal of Virology, 86(7), 3554-3563.
[11] Marenzoni, M.L., Lepri, E., Casagrande, P.P., Bietta, A., Coletti, M., Timoney, P.J., & Passamonti, F. (2012). Causes of equine abortion, stillbirth and neonatal death in central Italy. Veterinary Record, 170(10), 262.
[12] Matsumura, T., Sugiura, T., Imagawa, H., Fukunaga, Y., & Kamada, M.J. (1992). Epizootiological aspects of type 1 and type 4 equine herpesvirus infections among horse populations. Journal of Veterinary Medical Science, 54(2), 207-211.
[13] Nurgaziev, R.Z., Akhmedzhanov, M.A., Krutskaya, E.D., Nurgazieva, A.R., Boronbaeva, A.I., & Tolubaeva, M.T. (2017). Detection of equine herpesvirus type 1 (EHV-1) in the Kyrgyz Republic using PCR. Bulletin of KNAU named after K.I. Skryabin, 3(44), 108-113.
[14] OIE: Equine Rhinopneumonitis. (2012). In Manual of diagnostic tests and vaccines for terrestrial animals (7th ed., pp. 889-898). Paris: OIE.
[15] Perkins, G.A., Goodman, L.B., Tsujimura, K., van de Walle, G.R., Kim, S.G., Dubovi, E.J., & Osterrieder, N. (2009). Investigation of the prevalence of neurologic equine herpes virus type 1 (EHV-1) in a 23-year retrospective analysis (1984-2007). Veterinary Microbiology, 139(3-4), 375-378.
[16] Smith, K.C., Blunden, A.S., Whitwell, K.E., Dunn, K.A., & Wales, A.D. (2003). A survey of equine abortion, stillbirth and neonatal death in the UK from 1988 to 1997. Equine Veterinary Journal, 35(5), 496-501.
[17] Syurin, V.N., Samuylenko, A.Ya., Solovyev, B.V., & Fomina, N.V. (1998). Viral diseases of animals. Moscow: VNITIBP.
[18] Tengelsen, L.A., et al. (1997). A 12-year retrospective study of equine abortion in Michigan. Journal of Veterinary Diagnostic Investigation, 9(3), 303-306. doi: 10.1177/104063879700900312.
[19] World Bank. (2007). Kyrgyz Republic: Livestock sector review - embracing the new challenges. Retrieved from http://documents.worldbank.org/curated/en/2007/01/7459540/kyrgyz-republic-livestock-sector-review-embracing-new-challenges.