Аннотация
Бул макалада мал чарбасында генетикалык ыкмаларды колдонуунун адабий булактары талданат. Атап айтканда, геномдук (маркердик) селекцияны колдонуу — ДНК маркерлери жөнүндө маалыматты колдонуу менен айыл чарба жаныбарларынын популяцияларынын генофондун жакшыртууга мүмкүндүк берүүчү технология. К.И. Скрябин атындагы КУАУнин М.Н. Лущихин атындагы Мал чарбачылык менеджменти жана аквакультура кафедрасынын изилдөөсүнүн жыйынтыктары келтирилген. Жүргүзүлгөн адабий талдоо көрсөткөндөй, айыл чарба жаныбарларынын асыл тукумдук баалуулугун геномдук баалоо бүткүл дүйнөдө кеңири колдонулат, бирок Кыргызстанда ушул убакытка чейин колдонулган эмес. Акыркы жылдары мал чарбачылыгындагы дүйнөлүк селекциялык прогресс геномдук селекцияга негизделген. Бул изилденген теманын актуалдуулугун шарттады. Биздин изилдөөнүн максаты айыл чарба малдарын өстүрүүдө, геномдук технологиялардын адабий булактарын талдоо жана изилдөө болуп саналат. Жаныбарлардын эл аралык генетика коомунун (ISAG, International Society for Animal Genetics) сунуштаган 12 микросателлиттик маркерлер боюнча: McM042, INRA006, McM527, ETH152, CSRD247, OarFCB20, INRA172, INRA063, MAF065, MAF214, INRA005, INRA023, – жана полспецификалыку маркер AMEL боюнча генотиптелип, жыйынтыктары келтирилди. Изилдөөнүн жыйынтыгы көрсөткөндөй, "Оргочор" мамлекеттик асыл тукум заводунда өстүрүлгөн кыргыз тоо меринос породасындагы койлор, анын олуттуу генетикалык ар түрдүүлүгү жана субпопуляциялардын генетикалык түзүлүшүнүн параметрлерин контролдоо зарылдыгы жөнүндө корутунду чыгарууга мүмкүндүк берди
Негизги сөздөр
Колдонулган булактар
[1] Bekturov, A.B., Isakova, Zh.T., Chortonbaev, T.D., Kipen, V.N., Mukeeva, S.B., Shergaziev, U.A., & Aitbaev, K.A. (2023). Study of genetic diversity in the Kyrgyz mountain merino population using microsatellite loci. Genetics, 59(1), 89-96. doi: 10.31857/S001667582301006X.
[2] Chebodaev, D.V., Bekturov, A.B., Turdubaev, T.Zh., & Chortonbaev, T.Zh. (2016). Creation of the Issyk-Kul intrabreed zonal type of sheep of the Kyrgyz mountain merino breed based on the Orgochor state breeding farm. Bulletin of KNAU named after K.I. Skryabin, 3(39), 102-105.
[3] Chortonbaev, T.Zh., Bekturov, A.B., Shergaziev, U.A., & others. (2022). Use of molecular-genetic research methods and creation of information resources for intensifying sheep breeding in the Kyrgyz Republic (Interim report on research work for 2022). Bishkek.
[4] Denisova, T.E., Selionova, M.I., & Gladyr, E.A.. (2016). Microsatellite variability in sheep breeds raised in Russia. Agricultural Biology, 51(6), 801-810.
[5] Gubarev, E.V. (2022). Use of genetic methods in the selection of agricultural animals. In Biology and biotechnology in the service of animal and human health protection: Proceedings of the National scientific-practical conference of young scientists, graduate students, and students (pp. 180-185). Moscow: Agricultural Technologies.
[6] Haley, C.S., & Visscher, P.M. (1998). Strategies to utilize marker-quantitative trait loci associations. Journal of Dairy Science, 81(2), 85-97. doi: 10.3168/jds.S0022-0302(98)70157-2.
[7] Ilkiv, N. (2022). Cattle genetics: New opportunities. Effective Livestock Farming, 3(178), 62-71.
[8] Kapitonova, E.D. (2022). Current stage of genomic selection development. In International forum of young researchers: Proceedings of the III International scientific-practical conference (pp. 334-338). Petrozavodsk: New Science International Research Partnership Center.
[9] Law of the Kyrgyz Republic No. 133 "On Breeding in Livestock of the Kyrgyz Republic". (2009, April). Retrieved from http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/202519?cl=ru-ru.
[10] Lysenko, Yu. (2021). Genomic selection: Present and future of livestock farming. Retrieved from https://www.agroyug.ru/news/id-33102.
[11] Marzanov, N.S., Devrishov, D.A., & Feizullaev, F.R. (2020). Immunological, genetic, and biological markers in sheep and goat breeding. In Molecular-genetic technologies for analyzing gene expression of productivity and disease resistance in animals: Proceedings of the II International scientific-practical conference (pp. 249-258). Moscow: Agricultural Technologies.
[12] Nurgaziev, R.Z., Chortonbaev, T.Dzh., Azhibekov, A.S., & Bekturov, A.B. (2015). Patent for breeding achievement No. 50: "Issyk-Kul intrabreed zonal type of Kyrgyz mountain merino sheep" (Merino sheep). Intellectual Property. Official Bulletin, 11(199), 67-68.
[13] Shergaziev, U.A., & Atakulov, A.K. (n.d.). Amplification of milk production genes in cows during repeated oogenesis at heifer age. Retrieved from https://elibrary.ru/item.asp?id=25106304.
[14] Szumiec, A. (2018). Application of 11 STR markers for the evaluation of genetic variation in sheep. ICAR Technical Series, 23, 141-145.
[15] Zafar, I. (2014). Genetic diversity analysis of Kail sheep by using microsatellite markers. The Journal of Animal and Plant Sciences, 24(5), 1329-1333.