ISSN 1694-6286
e-ISSN 1694-9250
Макала жөнөтүү
Кыргыз
Кыргыз улуттук агрардык университетинин жарчысы

Макаланы издөө

Заманбап алма сортторунун Erwinia amylovora бактериялдык күйүк козгогучуна туруктуулугун баалоо

М Махабат Конурбаева Т Тинатин Дөөлөткелдиева С Сезим Жолдошбекова
Кабыл алынган убакыт 30.09.2025
Түзөтүлгөн 07.02.2026
Жарыяланган 10.03.2026

Аннотация

Алманын жаңы сортторуна коюлган заманбап талаптарга жогорку түшүмдүүлүк менен мөмөнүн сапатын жакшыртуу гана эмес, ошондой эле эң коркунучтуу ооруларга, анын ичинде Erwinia amylovora бактериясы козгогон бактериалдык күйүккө туруктуулук да кирет. Бул изилдөөнүн максаты Кыргызстанда кеңири таралган заманбап алма сортторунун бактериалдык күйүктүн козгогучуна туруктуулугун жасалма жугузуу шартында баалоо болду. Эксперимент үчүн ‘Талгарка’ алмурут сортуна таандык жабыркаган бутактардан бөлүнүп алынган фитопатогендик E. amylovora бактериясынын таза (ZH-2) штаммы колдонулду. Жугузуу in vitro ыкмасы менен жүргүзүлүп, эки жаштагы көчөттөрдүн бүчүр жана жалбырак беттерине 10⁹ КОЕ/мл концентрациядагы бактерия суспензиясы жаракатталган жерлерге сүртүлдү. Жугузгандан кийин 1, 6, 12 жана 30-күндөрү жабыркоонун деңгээли кыймылсыз (визуалдык) түрдө беш баллдык шкала боюнча, жабыркаган ткандардын пайызын эске алуу менен аныкталды. Изилдөөнүн жыйынтыктары каралган он бир алма сорту арасында туруктуулуктун олуттуу айырмачылыктарын көрсөттү. Эң туруктуу сорттор катары ‘Ред Чиф’, ‘Бишкек’ жана ‘Голден’ белгиленип, алардын жабыркоо деңгээли 6,3-9,5 %ди түзүп, өсүмдүктөрдүн коргонуу реакцияларынын күчтүү экенин жана некроз белгилеринин начар өнүккөнүн аныкталды. Орточо туруктуулук ‘Фуджи’ сортунда (16-18 %) байкалып, бүчүр ткандарынын бир аз жабыркашы менен мүнөздөлдү. Эң начар туруктуулукка ээ болгон сорттор ‘Айдаред’ (48 %), ‘Гала’ (43 %) жана ‘Лаголина’ (37 %) болуп, бул сорттордо некроздук тактардын тез өнүгүшү жана бүчүрлөрдүн солушу катталды. Алынган жыйынтыктар бактериалдык күйүккө туруктуу сортторду көбөйтүүдө жана селекциялык иштерде колдонууга мүмкүнчүлүк берип, ошондой эле Кыргызстан шартында заманбап алма сортторунун ооруларга болгон туруктуулук диапазону жөнүндө маалымат берет

Негизги сөздөр

жасалма жугузуу; жабыркоо даражасы; фитопатогендик бактериялар; ткандардын некрозу; in vitro
Цитаталоо
Konurbaeva, M., Doolotkeldieva, T., & Zholdoshbekova, S. (2026). Assessment of the resistance of modern apple varieties to the bacterial blight pathogen Erwinia amylovora. Bulletin of the Kyrgyz National Agrarian University, 24(1), 28-40. https://doi.org/10.63621/bknau./1.2026.28

Колдонулган булактар

  1. Aćimović, S.G., Santander, R.D., Meredith, C.L., & Pavlović, Ž.M. (2023). Fire blight rootstock infections causing apple tree death: A case study in high-density apple orchards with Erwinia amylovora strain characterization. Frontiers in Horticulture, 2, article number 1082204. doi: 10.3389/fhort.2023.1082204.
  2. Aldwinckle, H., & Malnoy, M. (2009). Plant regeneration and transformation in the Rosaceae. Transgenic Plant Journal, 3(1), 1-39.
  3. Convention on Biological Diversity (CBD). (1992, May). Retrieved from https://www.cbd.int/convention.
  4. Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora (CITES). (1973, March). Retrieved from https://cites.org/eng.
  5. Doolotkeldieva, T., Bobushova, S., Carnal, S., & Rezzonico, F. (2021). Genetic characterization of Erwinia amylovora isolates detected in the wild walnut-fruit forest of South Kyrgyzstan. Journal of Plant Pathology, 103, 109-120. doi: 10.1007/s42161-021-00752-1.
  6. EFSA Panel on Plant Health (PLH). (2014). Scientific opinion on the pest categorisation of Erwinia amylovora (Burr.) Winsl. et al. EFSA Journal, 12(12), article number 3922. doi: 10.2903/j.efsa.2014.3922.
  7. Emeriewen, O.F., Richter, K., Flachowsky, H., Malnoy, M., & Peil, A. (2021). Genetic analysis and fine mapping of the fire blight resistance locus of Malus ×arnoldiana on linkage group 12 reveal first candidate genes. Frontiers in Plant Science, 12, article number 667133. doi: 10.3389/fpls.2021.667133.
  8. FAO. (n.d.). Crops and livestock products. Retrieved from https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL.
  9. García-Fernández, B., Dolcet-Sanjuan, R., Micheletti, D., Antón-Díaz, M.J., Solsona, C., Fernández, M., Abad, X., & Dapena, E. (2023). Susceptibility evaluation to fire blight and genome-wide associations within a collection of Asturian apple accessions. Plants, 12(23), article number 4068. doi: 10.3390/plants12234068.
  10. Harshman, J.M., Evans, K.M., Allen, H., Potts, R., Flamenco, J., Aldwinckle, H.S., Wisniewski, M.E., & Norelli, J.L. (2017). Fire blight resistance in wild accessions of Malus sieversii. Plant Disease, 101(10), 1738-1745. doi: 10.1094/PDIS-01-17-0077-RE.
  11. Hassan, W., Ahmed, O., Hassan, R.E., Youssef, S.A., & Shalaby, A.A. (2023). Isolation and characterization of three bacteriophages infecting Erwinia amylovora and their potential as biological control agent. Egyptian Journal of Biological Pest Control, 33, article number 60. doi: 10.1186/s41938-023-00689-w.
  12. Jimenez Madrid, A.M., & Lewis Ivey, M.L. (2023). An overview of streptomycin resistance in Erwinia amylovora from Ohio apple orchards. Plant Health Progress, 24(1), 56-61. doi: 10.1094/PHP-08-22-0074-RS.
  13. Kairova, G., Daulet, N., Solomadin, M., Sandybayev, N., Orkara, S., Beloussov, V., Kerimbek, N., Gritsenko, D., & Sapakhova, Z. (2023a). Identification of apple varieties resistant to fire blight (Erwinia amylovora) using molecular markers. Horticulturae, 9(9), article number 1000. doi: 10.3390/horticulturae9091000.
  14. Kairova, G., Pozharskiy, A., Daulet, N., Solomadin, M., Sandybayev, N., Khusnitdinova, M., Nizamdinova, G., Sapakhova, Z., & Gritsenko, D. (2023b). Evaluation of fire blight resistance of eleven apple rootstocks grown in Kazakhstani fields. Applied Sciences, 13(20), article number 11530. doi: 10.3390/app132011530.
  15. Kostick, S.A., Norelli, J.L., & Evans, K.M. (2019). Novel metrics to classify fire blight resistance of 94 apple cultivars. Plant Pathology, 68(5), 985-996. doi: 10.1111/ppa.13012.
  16. Mendes, R.J., Regalado, L., Rezzonico, F., Tavares, F., & Santos, C. (2024). Deciphering fire blight: From Erwinia amylovora ecology to genomics and sustainable control. Horticulturae, 10(11), article number 1178. doi: 10.3390/horticulturae10111178.
  17. Ministry of Water Resources, Agriculture and Processing Industry of the Kyrgyz Republic. (n.d.). Retrieved from https://agro.gov.kg/.
  18. Moskalets, T., Kratiuk, O., Ivankiv, M., Shevchenko, S., & Shevchuk, N. (2024). Bio-ecological characteristics of Malus genus species in the context of prospective directions in horticulture and landscape forestry. Scientific Horizons, 27(12), 9-26. doi: 10.48077/scihor12.2024.09.
  19. Moskalets, T., Pelekhata, N., Svitelskyi, M., Verheles, P., & Yakovenko, R. (2023). Bacterial blight of viburnum (Pseudomonas syringae pv. viburnum): Biological features, causes, and consequences of manifestation, methods of control in the system of decorative and fruit gardening. Scientific Horizons, 26(5), 46-55. doi: 10.48077/scihor5.2023.46.
  20. Pedroncelli, A., & Puopolo, G. (2024). This tree is on fire: A review on the ecology of Erwinia amylovora, the causal agent of fire blight disease. Journal of Plant Pathology, 106, 823-837. doi: 10.1007/s42161-023-01397-y.
  21. Schröpfer, S., Vogt, I., Broggini, G.A.L., Dahl, A., Richter, K., Hanke, M.V., Flachowsky, H., & Peil, A. (2021). Transcriptional profile of AvrRpt2EA-mediated resistance and susceptibility response to Erwinia amylovora in apple. Scientific Reports, 11, article number 8685. doi: 10.1038/s41598-021-88032-x.
  22. Tegtmeier, R., Švara, A., Gritsenko, D., & Khan, A. (2025). Malus sieversii: A historical, genetic, and conservational perspective of the primary progenitor species of domesticated apples. Horticulture Research, 12(1), article number uhae244. doi: 10.1093/hr/uhae244.
  23. Thapa, R., Singh, J., Gutierrez, B., Arro, J., & Khan, A. (2021). Genome-wide association mapping identifies novel loci underlying fire blight resistance in apple. Plant Genome, 14, article number e20087. doi: 10.1002/tpg2.20087.
  24. Wang, J., Zhao, Y., Wu, S., Gu, X., Liu, X., Tian, Y., Hu, B., & Zhao, Y. (2025). Genome analysis reveals Erwinia amylovora in China is closely related to those of Kyrgyzstan and Kazakhstan. Phytopathology Research, 7(1), article number 31. doi: 10.1186/s42483-025-00316-6.
  25. Yuvarani, R., Shankar, U., Gowdar, S.B., Kumar, S., & Hiremath, S.S. (Eds). (2025). Plant health and disease management: A modern approach. Ghosiyana: Textify Publishers. doi: 10.69973/TP/2025/52.