ISSN 1694-6286
e-ISSN 1694-9250
Макала жөнөтүү
Кыргыз
Кыргыз улуттук агрардык университетинин жарчысы

Макаланы издөө

Күнөскана шарттарында ар түрдүү козу карын түрлөрүн чакырган бадыраң мөмөлөрүнүн аралаш инфекциялары

Т Тинатин Дөөлөткелдиева У Уултай Сапарбекова Б Батма Жусупова
Кабыл алынган убакыт 07.05.2025
Түзөтүлгөн 13.08.2025
Жарыяланган 10.09.2025

Аннотация

Бадыраң Кыргызстанда күнөсканаларда өстүрүлгөн эң популярдуу өсүмдүктөрдүн бири. Акыркы убакта партенокарпиялык гетерозис гибриддер күнөсканада өстүрүү үчүн кеңири колдонулууда. Бирок, гибриддик сорттордун ар кандай козу карын же бактериялык илдеттерге туруктуулугу же сезгичтиги изилденбеген бойдон калууда, анткени парниктерде нымдуулук жана аба агымынын чектелгендигинен илдет козгогучтар үчүн жагымдуу шарттар түзүлөт. Бадыраңдын илдеттерин так аныктоо түшумдү өз убагында коргоо үчүн зарыл. Кыргызстанда ачык жана жабык жерде өстүрүлгөн бадыраңдарга таасир этүүчү илдет козгогучтар алардын айырмаланган морфофизиологиялык жана патогендик касиеттерин аныктоо адистештирилген фитопатологиялык ыкмалар менен изилдене элек. Бул изилдөөнүн максаты күнөсканада өстүрүлгөн Björn F1 бадыраңына таасир этүүчү козу карын козгогучтарын бөлүп алуу жана аныктоо, алардын кожоюн өсүмдүккө карата патогендүүлүгүн аныктоо болуп саналат. Изилдөө үчүн илдеттин белгилери жакшы көрүнгөн бадыраңдардын мөмөлөрү тандалып алынган. Илдет козгогучтарды аныктоодо фитопатология жана микробиология илимдеринин заманбап жана классикалык ыкмалары колдонулуп, жарык микроскопиясынын жардамы менен алардын культуралдык-морфологиялык мүнөздөмөлөрү изилденди. Изилдөөдө Fusarium, Botrytis, Alternaria жана Cladosporium урууларына таандык козу карын патогендери аныкталды. Алардын патогендүүлүгү in vitro жана in vivo шарртарында көрсөтүлдү. Табылган патогендердин штаммдарынын таралыш пайызы: Fusarium spp. – 25 %, Botrytis spp. – 30 %, Alternaria spp. – 15 %, Cladosporium spp. – 30 %. Бул изилдөөнун маанилүү жыйынтыгы болуп импорттолгон бадыраң Björn F1 сортунун бир эле мезгилде бир нече патогендерге сезгичтиги аныкталды. Бир өсүмдүккө бир нече патогендик түрлөрдүн синергетикалык чабуулу байкалды, мындай кубулуш коргоо чараларын тандоодо жана ишке ашырууда эске алынышы маанилүү

Негизги сөздөр

бадыраңдын гибриддик сорттору; бадыраңдын козу карын илдеттери; козгогучтарды аныктоо; морфологиялык өзгөчөлүктөрү; козгогучтардын патогендүүлүгү
Цитаталоо
Doolotkeldieva, T., Saparbekova, U., & Zhusupova, B. (2025). Mixed infections of cucumber fruits caused by diverse fungal pathogens under greenhouse conditions. Bulletin of the Kyrgyz National Agrarian University, 23(3), 51-63. https://doi.org/10.63621/bknau./3.2025.51

Колдонулган булактар

  1. Abdelfatah, A., Mazrou, Y.S.A., Arafa, R.A., Makhlouf, A.H., & El-Nagar, A. (2025). Control of cucumber downy mildew disease under greenhouse conditions using biocide and organic compounds via induction of the antioxidant defense machinery. Scientific Reports, 15, article number 11705. doi: 10.1038/s41598-024-81643-0.
  2. Asoufi, H., Hameed, K.M., & Mahasneh, A. (2007). The cellulase and pectinase activities associated with the virulence of indigenous Sclerotinia sclerotiorum isolates in Jordan Valley. The Plant Pathology Journal, 23(4), 233-238. doi: 10.5423/PPJ.2007.23.4.233.
  3. Bensch, K., et al. (2010). Species and ecological diversity within the Cladosporium cladosporioides complex (Davidiellaceae, Capnodiales). Studies in Mycology, 67(1), 1-94. doi: 10.3114/sim.2010.67.01.
  4. Bondarenko, S.V., & Stankevych, S.V. (2021). Prevalence and harmfulness of the main cucumber diseases and crop immunity. Tavria Scientific Bulletin, 118, 21-38. doi: 10.32851/2226-0099.2021.118.4.
  5. Chen, S., Yu, H., Zhou, X., & Wu, F. (2018). Cucumber (Cucumis sativus L.) seedling rhizosphere Trichoderma and Fusarium spp. communities altered by vanillic acid. Frontiers in Microbiology, 9, article number 2195. doi: 10.3389/fmicb.2018.02195.
  6. Cheng, C.-Y., Zhang, M.-Y., Niu, Y.-C., Zhang, M., Geng, Y.-H., & Deng, H. (2023). Comparison of fungal genera isolated from cucumber plants and rhizosphere soil by using various cultural media. Journal of Fungi, 9(9), article number 934. doi: 10.3390/jof9090934.
  7. Convention on Biological Diversity. (1992, May). Retrieved from https://www.cbd.int/.
  8. Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora. (1973, March). Retrieved from https://cites.org/eng.
  9. Din, H.M., Rashed, O., & Ahmad, K. (2020). Prevalence of Fusarium wilt disease of cucumber (Cucumis sativus Linn) in peninsular Malaysia caused by Fusarium oxysporum and F. solani. Tropical Life Sciences Research, 31(3), 29-45. doi: 10.21315/tlsr2020.31.3.3.
  10. Doehlemann, G., Ökmen, B., Zhu, W., & Sharon, A. (2017). Plant pathogenic fungi. Microbiology Spectrum, 5(1), article number FUNK-0023-2016. doi: 10.1128/microbiolspec.funk-0023-2016.
  11. Foster, K., You, M.P., Nietschke, B., Edwards, N., & Barbetti, M.J. (2017). Widespread decline of subterranean clover pastures across diverse climatic zones is driven by soilborne root disease pathogen complexes. Crop and Pasture Science, 68(1), 33-44. doi: 10.1071/CP16098.
  12. Friesen, T.L., Faris, J.D., Solomon, P.S., & Oliver, R.P. (2008). Host-specific toxins: Effectors of necrotrophic pathogenicity. Cellular Microbiology, 10, 1421-1428. doi: 10.1111/j.1462-5822.2008.01153.x.
  13. Hubballi, M., Sornakili, A., Nakkeeran, S., Anand, T., & Raguchander, T. (2011). Virulence of Alternaria alternata infecting noni associated with production of cell wall degrading enzymes. Journal of Plant Protection Research, 51(1), 87-92. doi: 10.2478/v10045-011-0016-x.
  14. Ishaya, M., Anzaku, A.E., John, W.C., Janfa, N., Oke, O., & Oladipo, S.A. (2019). Isolation and identification of fungal pathogen associated with post harvest deterioration of cucumber (Cucumis sativus L.) fruits in three selected markets in Jos, Nigeria. International Journal of Plant & Soil Science, 30(6), article number IJPSS.52605. doi: 10.9734/ijpss/2019/v30i630196.
  15. Jimeta, Z.G., Kiri, A.S., Gambo, Z.B., & Sakiyo, D.C. (2022). Isolation and identification of fungi associated with rot of cucumber (Cucumis sativus L.) in Jimeta, Yola North local government area, Adamawa state. Asian Journal of Plant Biology, 4(1), 26-29. doi: 10.54987/ajpb.v4i1.700.
  16. Kwon, J.H., Kang, S.W., & Park, C.S. (2000). Occurrence of sword bean scab caused by Cladosporium cucumerinum in Korea. Mycobiology, 28, 54-56. doi: 10.1080/12298093.2000.12015723.
  17. Microbe Notes. (n.d.). Retrieved from https://microbenotes.com.
  18. Ministry of Agriculture of the Kyrgyz Republic. (2023). State register of plant varieties and hybrids approved for use in the Kyrgyz Republic. Retrieved from https://sady.kg/gosudarstvennyj-reestr-sortov-i-gibridov-rastenij-dopushhennyh-k-ispolzovaniju-na-territorii-kyrgyzskoj-respubliki/.
  19. Oliver, R.P., & Solomon, P.S. (2010). New developments in pathogenicity and virulence of necrotrophs. Current Opinion in Plant Biology, 13(4), 415-419. doi: 10.1016/j.pbi.2010.05.003.
  20. Pandey, A.K., Barbetti, M.J., Kumar, A., Gaulin, E., Le May, C., Pilet-Nayel, M.L., Pou, M.P., & Lamichhane, J.R. (2025). Root disease complexes of arable crops: Where do we stand and where should we go? Critical Reviews in Plant Sciences, 44(1), 1-29. doi: 10.1080/07352689.2025.2475671.
  21. Pikovskyi, M., Markovska, O., Dudchenko, V., Melnyk, V., Solomiichuk, M., & Krukovskyi, R. (2023). Influence of nutrition media and temperature on the growth and development of the Fusarium oxysporum f. sp. cucumerinum Owen – the causative agent of fusarium wilt of cucumber. Scientific Reports of the National University of Life and Environmental Sciences of Ukraine, 19(6). doi: 10.31548/dopovidi6(106).2023.001.
  22. Saleem, A., & El-Shahir, A.A. (2022). Morphological and molecular characterization of some Alternaria species isolated from tomato fruits concerning mycotoxin production and polyketide synthase genes. Plants, 11, article number 1168. doi: 10.3390/plants11091168.
  23. Shen, W.S., Lin, X.G., Gao, N., Zhang, H.Y., Yin. R., Shi, W., & Duan, Z.Q. (2008). Land use intensification affects soil microbial populations, functional diversity and related suppressiveness of cucumber Fusarium wilt in China’s Yangtze River Delta. Plant and Soil, 306, 117-127. doi: 10.1007/s11104-007-9472-5.
  24. Shutt, V.M., Mwanja, P.Y., & Affiah, D.U. (2021). Fungi pathogens infecting Cucumber (Cucumis sativus Lam.) in Jos Plateau Ecological zone of Nigeria. Bokkos Journal of Science Report, 1(3), 87-105. doi: 10.47452/bjasrep.v1i3.32.
  25. Staats, M., van Baarlen, P., & van Kan, J.A.L. (2005). Molecular phylogeny of the plant pathogenic genus Botrytis and the evolution of host specificity. Molecular Biology and Evolution, 22(2), 333-346. doi: 10.1093/molbev/msi020.
  26. Tanović, B., Hrustić, J., Mihajlović, M., Grahovac, M., & Delibašić, G. (2014). Botrytis cinerea in raspberry in Serbia I: Morphological and molecular characterization. Pesticidi i Fitomedicina, 29(4), 237-247. doi: 10.2298/PIF1404237T.
  27. Thomma, B.P.H.J. (2003). Alternaria spp.: From general saprophyte to specific parasite. Molecular Plant Pathology, 4(4), 225-236. doi: 10.1046/j.1364-3703.2003.00173.x.
  28. Thomma, B.P.H.J., van Esse, H.P., Crous, P.W., & de Wit, P.J.G.M. (2005). Cladosporium fulvum (syn. Passalora fulva), a highly specialized plant pathogen as a model for functional studies on plant pathogenic Mycosphaerellaceae. Molecular Plant Pathology, 6(4), 379-393. doi: 10.1111/j.1364-3703.2005.00292.x.
  29. Umar, Y.I., Lukman, S.A., Oluwatayomi, O.S., & Abubakar, N.A. (2024). Epidemiology of anthracnose infection in cucumber crops in Keffi, Nasarawa state: A research survey. Advance Journal of Agriculture and Ecology, 9(8).
  30. Watanabe, T. (2010). Pictorial atlas of soil and seed fungi: Morphologies of cultured fungi and key to species (3rd ed.). Boca Raton: CRC Press. doi: 10.1201/EBK1439804193.
  31. Williams-Woodward, J. (2001) Simplified fungi identification key. Athens, Georgia: The University of Georgia.
  32. Ye, S.F., Yu, J.Q., Peng, Y.H., Zheng, J.H., & Zou, L.Y. (2004). Incidence of Fusarium wilt in Cucumis sativus L. is promoted by cinnamic acid, an autotoxin in root exudates. Plant and Soil, 263(1), 143-150. doi: 10.1023/B:PLSO.0000047721.78555.dc.