ISSN 1694-6286
e-ISSN 1694-9250
Макала жөнөтүү
Кыргыз
Кыргыз улуттук агрардык университетинин жарчысы

Макаланы издөө

Апшерон шартына интродукцияланган айрым лаванда түрлөрүнүн биоэкологиялык өзгөчөлүктөрүн изилдөө

В Вусала Бадалова С Салех Махаррамов Г Гүллү Алиева З Зүмрүт Мамедова В Вусала Исмайылова
Кабыл алынган убакыт 31.03.2025
Түзөтүлгөн 07.08.2025
Жарыяланган 10.09.2025

Аннотация

Климаттык өзгөрүүлөрдүн күчөшү жана кургакчылык суу аз талап кылган өсүмдүктөрдү өстүрүүнү алдыңкы планга чыгарууда. Ушул контекстте ар кандай тармактарда – фармацевтикада, косметикада, парфюмерияда жана боек өндүрүшүндө кеңири колдонулган кургакчылыкка чыдамкай лаванда өзгөчө мааниге ээ болууда. Лаванда плантациялары кооздугу менен гана эмес, туризм тармагынын өнүгүшүнө кошкон салымы менен да баалуу. Бул изилдөөдө Абшерон аймагына (Азербайжан) интродукцияланган бир нече лаванда түрүнүн биоэкологиялык өзгөчөлүктөрү жана биотикалык, абиотикалык факторлордун уруктан көбөйүүгө тийгизген таасири изилденди. Эгүү иштери жазында (март) жана күзүндө (ноябрь, декабрь) жүргүзүлдү. Изилдөө учурунда лаванданын уругунун өнүп чыгышы анын көмүлүү тереңдигине жараша өзгөрөрү аныкталды. Lavandula angustifolia L. жана Lavandula intermedia L. уруктары үчүн оптималдуу себүү тереңдиги 2,0 см деп табылды. Ар кандай тереңдикте өнүп чыгуу көрсөткүчтөрү мындай болду: 1 смде – 12,9-11,0 %, 2 смде – 75,0-67,0 %, 3 смде – 18,4-17,3 %. Өркүндөр үчүн азыктандыруучу чөйрөнүн шарттарын камсыз кылуу максатында 1 м² аянтка урук себүү нормасы эсептелди. Жыйынтыгында белгиленгендей, өнүп чыгуу жөндөмдүүлүгү канчалык жогору болсо, керектелүүчү себүү нормасы ошончолук төмөн болот жана тескерисинче. Тажрыйбанын негизинде 1 м² аянтка 10 г урук себүү сунушталды. Ачык талаада ийгиликтүү өнүп чыгуу үчүн оптималдуу шарттар төмөнкүлөр болду: абанын орточо температурасы 20-25 °C, топурактын температурасы 25-27 °C, салыштырмалуу нымдуулук 75-80 %. Изилдөөнүн жыйынтыгына ылайык, Абшерон аймагында лаванда түрлөрүн вегетативдик көбөйтүү ыкмасы натыйжалуу болуп чыкты, анткени жергиликтүү топурак-климаттык шарттар лаванда плантацияларын түзүүгө абдан ылайыктуу

Негизги сөздөр

уруктан көбөйтүү; стратификация; себүү мөөнөтү; себүү тереңдиги; өнүп чыгуу көрсөткүчү
Цитаталоо
Badalova, V., Maharramov, S., Aliyeva, G., Mammadova, Z., & Ismayilova, V. (2025). Study of the bioecological characteristics of some lavender species introduced under the conditions of the Absheron Peninsula. Bulletin of the Kyrgyz National Agrarian University, 23(3), 21-29. https://doi.org/10.63621/bknau./3.2025.21

Колдонулган булактар

  1. Adam, K.L. (2018). Lavender production, markets, and agritourism. Butte: National Center for Appropriate Technology Location.
  2. Akgül, D.T., Göğüş, N., Glaue, Ş., & Akcan, T. (2019). Edible flower: Lavender. In A. Şekeroğlu, H. Eleroğlu & M. Duman (Eds.), 4th international Anatolian agriculture, food, environment and biology congress: Congress book (pp. 723-728). Afyonkarahisar: TARGID.
  3. Aliyeva, G., Ojaghi, J., Mammadova, Z., Badalova, V., Ismayilova, V., Maharramov, S., & Hasanova, M. (2025). Analysis of the functional traits of some Quercus species trees in different ecological conditions in Azerbaijan. Sylwan, 169(6), 418-433. doi: 10.26202/sylwan.2025032.
  4. Convention on Biological Diversity. (1992, May). Retrieved from https://www.cbd.int/.
  5. Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora. (1973, March). Retrieved from https://cites.org/eng.
  6. de Oliveira, R.C., Silva, J.R., Luz, J.M.Q., Blank, A.F., Sampaio, T.S., & Silva, S.M. (2021). Production and composition of lavender oil: Nutritional management and cultivation systems. Boletin Latinoamericano y Del Caribe de Plantas Medicinales y Aromáticas, 20(6), 649-659. doi: 10.37360/blacpma.21.20.6.46.
  7. Détár, E., Németh, É.Z., Gosztola, B., Demján, I., & Pluhár, Z. (2020). Effects of variety and growth year on the essential oil properties of lavender (Lavandula angustifolia Mill.) and lavandin (Lavandula × intermedia Emeric ex Loisel.). Biochemical Systematics and Ecology, 90, article number 104020. doi: 10.1016/j.bse.2020.104020.
  8. El Abdali, Y., et al. (2022). Lavandula dentata L.: Phytochemical analysis, antioxidant, antifungal and insecticidal activities of its essential oil. Plants, 11(3), article number 311. doi: 10.3390/plants11030311.
  9. Firsova, M.K. (1955). Methods of research and evaluation of seed quality. Moscow: Selkhozgiz.
  10. Gallotte, P., Fremondière, G., Gallois, P., Bernier, J.P.B., Buchwalder, A., Walton, A., Piasentin, J., & Fopa-Fomeju, B. (2020). Lavandula angustifolia Mill. and Lavandula × intermedia Emeric ex Loisel: Lavender and Lavandin. In J. Novak & W.D. Blüthner (Eds.), Medicinal, aromatic and stimulant plants (pp. 303-311). Cham: Springer. doi: 10.1007/978-3-030-38792-1_6.
  11. Gomez, K.A., & Gomez, A.A. (1984). Statistical procedures for agricultural research (2nd ed.). New York: John Wiley & Sons.
  12. Güler, K.H., & Korkmaz, M. (2018). Economic analysis of lavender production in forest villages of Isparta province. Turkish Journal of Forestry, 19(2), 156-162. doi: 10.18182/tjf.424901.
  13. Kachanova, T., Manushkina, T., & Kovalenko, O. (2023). Features of growth and development of Lavandula angustifolia when grown under drip irrigation conditions in the Southern Steppe zone of Ukraine. Scientific Horizons, 26(3), 81-91. doi: 10.48077/scihor3.2023.81.
  14. Kajjari, S., Joshi, R.S., Hugar, S.M., Gokhale, N., Meharwade, P., & Uppin, C. (2022). The effects of lavender essential oil and its clinical implications in dentistry: A review. International Journal of Clinical Pediatric Dentistry, 15(3), 385-388. doi: 10.5005/jp-journals-10005-2378.
  15. Koçer, G., & Baydar, H. (2022). Determination of agricultural and oil quality characteristics of some camelina (Camelina sativa (L.) Crantz.) genotypes in Isparta ecological conditions. Turkish Journal of Science and Engineering, 4(1), 7-14. doi: 10.55979/tjse.1048941
  16. Kryuchkova, V., Evtyukhova, A., Avdeev, S., Donskih, V., Shelepova, O., Ladyzhenskaya, O., & Gorbunov, Y. (2025). Lavender: Breeding for winter hardiness in a temperate climate. Horticulturae, 11(2), article number 139. doi: 10.3390/horticulturae11020139.
  17. Lis-Balchin, M. (2002). Lavender: The genus Lavandula. London: CRC Press.
  18. Malloggi, E., Menicucci, D., Cesari, V., Frumento, S., Gemignani, A., & Bertoli, A. (2022). Lavender aromatherapy: A systematic review from essential oil quality and administration methods to cognitive enhancing effects. Applied Psychology. Health and Well-Being, 14(2), 663-690. doi: 10.1111/aphw.12310.
  19. Mokhtarzadeh, S., Hajyzadeh, M., Ahmad, H.A., & Khawar, K.M. (2013). The problems in acclimatisation of in vitro multiplied plants of Lavandula angustifolia Miller under field conditions. Acta Horticulturae, 988, 71-76. doi: 10.17660/ActaHortic.2013.988.6.
  20. Samuelson, R., Lobl, M., Higgins, S., Higgins, S., Clarey, D., & Wysong, A. (2020). The effects of lavender essential oil on wound healing: A review of the current evidence. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 26(8), 680-690. doi: 10.1089/ACM.2019.0286.
  21. The Plant List. (n.d.). Retrieved from http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search.
  22. Urwin, N. (2008). Lavender breeding for commercial yield. Combined Proceedings International Plant Propagators Society, 58, 78-84.
  23. Zar, J.H. (1999). Biostatistical analysis (4th ed.). Upper Saddle River: Prentice Hall.