ISSN 1694-6286
e-ISSN 1694-9250
Макала жөнөтүү
Кыргыз
Кыргыз улуттук агрардык университетинин жарчысы

Макаланы издөө

Салттуу жана спутниктик геодезиялык өлчөө ыкмаларынын тактыгын талдоо

Т Турсунбубу Султаналиева
Кабыл алынган убакыт 03.05.2025
Түзөтүлгөн 29.07.2025
Жарыяланган 10.09.2025

Аннотация

Бул макалада геодезиялык өлчөөлөрдүн салттуу жана спутниктик ыкмаларынын тактыгынын деталдуу салыштырма талдоосу агрардык тармактагы колдонууга басым жасоо менен берилет. Изилдөөнүн негизги максаты – жерге жайгаштыруу, мелиорация жана айыл чарба жерлерин мониторигдөө иштеринде ар бир ыкма же алардын айкалышы тактык,өлчөө жүргүзүү убактысы жана тышкы факторлорго туруктуулук боюнча оптималдуу натыйжа берген шарттарды аныктоо болуп саналат. Талаа изилдөөлөрү Кыргызстандын ар түрдүү геоморфологиялык шарттарында аныктоо болуп саналат. Талаа изилдөөлөрү Кыргызстандын ар түрдүү геоморфологиялык шарттарында жүргүзүлдү: Чүй өрөөнүнүн түздүктөрүндө, Кара-Балтанын айланасындагы адырлуу жайыттарда жана Жалал-Абад облусунун тоолу бак-дарактуу аймактарында. Натыйжалар көрсөткөндөй, нивелирлөө вертикалдык тактык боюнча эң жогорку деңгээлди (2мм/км чейин) камсыз кылып, ирригациялык системаларды долбоорлоодо алмашкыз бойдон калууда. Тахеометрия түздүк жана курулуш көп болгон аймактарда орточо квадраттык катанын туруктуу маанилерин (планды 8-12 мм, бийиктиги боюнча 15-25 мм) көрсөттү. GNSS RTK ыкмасы ачык аймактарда жогорку өндүрүмдүүлүк жана тактыкка (пландык 5-10 мм, бийиктиги боюнча 10-20 мм) жетишти, бирок тоолуу райондордо сигнал үзүлүүлөрүнө байланыштуу ката 3-5смге чейин көбөйдү. Эң жогорку тактык (3-5 мм) статикалык GNSS олчөөлөрүндө байкалган, бирок убакыттык чыгым эң көп болгон (20-40 мин/чекит). Изилдөөнүн практикалык мааниси – кадастрдык иштерде, мелиорациялык системаларды долбоорлоодо жана так дыйканчылык технологияларын киргизүүдө оптималдуу ыкмаларды тандоо боюнча сунуштарды иштеп чыгууда,мында салттуу жана спутниктие ыкмаларды айкалыштырып колдонуу эң эффективдүү экендиги далилденди

Негизги сөздөр

геодезия; өлчөө тактыгы; орточо квадраттык ката; салттуу ыкмалар; айкалышкан ыкмалар; GNSS; GPS
Цитаталоо
Sultanalieva, T. (2025). Analysis of accuracy of traditional and satellite methods of geodetic measurements. Bulletin of the Kyrgyz National Agrarian University, 23(3), 30-37. https://doi.org/10.63621/bknau./3.2025.30

Колдонулган булактар

  1. Chai, D., Wang, X., Ning, Y., & Sang, W. (2025). Partial ambiguity resolution strategy for single-frequency GNSS RTK/INS tightly coupled integration in urban environments. Electronics, 14(13), article number 2712. doi: 10.3390/electronics14132712.
  2. Cheng, C., Yang, J., Wang, C., Zheng, Z., Li, X., Dong, D., Chang, M., & Zhuang, Z. (2023). Automatic detection of aerial survey ground control points based on Yolov5-OBB. arXiv:2303.03041. doi: 10.48550/arXiv.2303.03041.
  3. Chodura, N., Greeff, M., & Woods, J. (2025). Evaluation of flight parameters in UAV-based 3D reconstruction for rooftop infrastructure assessment. arXiv:2504.02084. doi: 10.48550/arXiv.2504.02084.
  4. El-Rabbany, A. (2002). Introduction to GPS: The global positioning system. Norwood: Artech House.
  5. Haines, B., et al. (2024). A global combination of geodetic techniques at the observation level: New perspectives on the terrestrial reference frame. Journal of Geophysical Research: Solid Earth, 129, article number e2024JB029527. doi: 10.1029/2024JB029527.
  6. Hamza, V., Stopar, B., Sterle, O., & Pavlovčič-Prešeren, P. (2025). Recent advances and applications of low-cost GNSS receivers: A review. GPS Solutions, 29, article number 56. doi: 10.1007/s10291-025-01815-x.
  7. Huisman, L., & de Ligt, H. (2023). Validation of reference frame consistency of GNSS service products. In J.T. Freymueller & L. Sánchez (Eds.), Gravity, positioning and reference frames. REFAG 2022. International Association of Geodesy Symposia (vol. 156, pp. 175-182). Cham: Springer. doi: 10.1007/1345_2023_232.
  8. Jansson, P., & Lundgren, L. (2018). A comparison of different methods using GNSS RTK to establish control points in cadastral surveying. Stockholm: KTH.
  9. Kutymbek, N., Yestaev, K., Rustem, E., Musabekov, K., & Tursunbayev, Kh. (2025). Justification of the impact of complex melioration on the fertility of compacted sierozem soils of irrigated lands of the Zhambyl region. Scientific Horizons, 28(3), 68-79. doi: 10.48077/scihor3.2025.68.
  10. Leick, A., Rapoport, L., & Tatarnikov, D. (2015). GPS satellite surveying. Hoboken: John Wiley & Sons.
  11. Maboudi, M., Backhaus, J., Mai, I., Ghassoun, Y., Khedar, Y., Lowke, D., Riedel, B., Bestmann, U., & Gerke, M. (2025). Very high resolution bridge deformation monitoring using UAV-based photogrammetry. Journal of Civil Structural Health Monitoring. doi: 10.1007/s13349-025-01001-0.
  12. Maciuk, K. (2018). Advantages of combined GNSS processing involving a limited number of visible satellites. Scientific Journal of Silesian University of Technology. Series Transport, 98, 89-99. doi: 10.20858/sjsutst.2018.98.9.
  13. Naumowicz, B., & Kowalczyk, K. (2025). Integration of leveling and GNSS data to develop relative vertical movements of the earth’s crust using hybrid models. Applied Sciences, 15(15), article number 8224. doi: 10.3390/app15158224.
  14. Papco, J., Bakon, M., Kubica, L., Belicova, G., Droscak, B., Ferianc, M., Rovnak, M., Ruiz, A.M., & Sousa, J.J. (2024). Satellite-based InSAR geodesy and collocation with GNSS. Procedia Computer Science, 239, 2329-2340. doi: 10.1016/j.procs.2024.06.426.
  15. Raufu, I.O. (2025). Exploring the accuracy of height measurements with multi-constellation RTK GNSS. Nova Geodesia, 5(2), article number 336. doi: 10.55779/ng52336.
  16. Reinprecht, V., & Kieffer, D.S. (2025). Application of UAV photogrammetry and multispectral image analysis for identifying land use and vegetation cover succession in former mining areas. Remote Sensing, 17(3), article number 405. doi: 10.3390/rs17030405.
  17. Reshadati, M., & Shirzaei, M. (2024). A model-based approach for transforming InSAR-derived vertical land motion from a local to a global reference frame. arXiv:2412.10282. doi: 10.48550/arXiv.2412.10282.
  18. Sestras, P., Badea, G., Badea, A.C., Salagean, T., Roșca, S., Kader, S., & Remondino, F. (2025a). Land surveying with UAV photogrammetry and LiDAR for optimal building planning. Automation in Construction, 173, article number 106092. doi: 10.1016/j.autcon.2025.106092.
  19. Sestras, P., et al. (2025b). A novel method for landslide deformation monitoring by fusing UAV photogrammetry and LiDAR data based on each sensor’s mapping advantage in regards to terrain feature. Engineering Geology, 346, article number 107890. doi: 10.1016/j.enggeo.2024.107890.
  20. Wagh, R.V., & Auti, S.K. (2025). The role of geographic information systems (GIS) in land use planning. International Journal of Innovations in Science, Engineering and Management, 4(1), 366-370. doi: 10.69968/ijisem.2025v4i1366-370.
  21. White, A.M., Gardner, W.P., Borsa, A.A., Argus, D.F., & Martens, H.R. (2022). A review of GNSS/GPS in hydrogeodesy: Hydrologic loading applications and their implications for water resource research. Water Resources Research, 58, article number e2022WR032078. doi: 10.1029/2022WR032078.
  22. World Geodetic System (WGS84). (n.d.). Retrieved from https://gisgeography.com/wgs84-world-geodetic-system/.
  23. Zhang, X., Yang, Y., Yang, H., Ren, X., Lin, X., Le, X., & Li, X. (2025). Performance of PPP and PPP-RTK with new-generation GNSS constellations and signals. Satellite Navigation, 6, article number 17. doi: 10.1186/s43020-025-00169-6.
  24. Zhong, H., Duan, Y., Tao, P., & Zhang, Z. (2025). Influence of ground control point reliability and distribution on UAV photogrammetric 3D mapping accuracy. Geo-Spatial Information Science, ahead of print. doi: 10.1080/10095020.2025.2451204.