KG0 – FAO AGRIS data provider 2026
ISSN 1694-6286
e-ISSN 1694-9250
Макала жөнөтүү
Кыргыз
Кыргыз улуттук агрардык университетинин жарчысы

Макаланы издөө

Орто мезгилдеги сидераттардын талааларындагы отоо чөптөр жана аларды жашыл жер семирткич катары пайдалануу

Ж Жыргал Самиева Н Нурсултан Карабаев
Кабыл алынган убакыт 14.11.2024
Түзөтүлгөн 29.01.2025
Жарыяланган 12.03.2025

Аннотация

Жаздык буудайдын түшүмү жыйналгандан кийин орто мезгилде өстүрүлгөн жашыл жер семирткич түрүндө өстүрүлгөн сидераттар жайгаштырылган сугат айдоо талааларында көп жылдык отоо чөптөрдүн саны бир жылдык отоо чөптөрдүн санына караганда басымдуулук кылат жана алар өтө зыяндуу отоо чөптөр катары мүнөздөлөт. Изилдөөнүн максаты болуп, Кыргызстандын Чүй өрөөнүнүн Борбордук бөлүгүнүн агроклиматтык потенциалынын орто мезгилде өстүрүлгөн сидераттарды айыл чарба өндүрүшүнө киргизүүдөгү ролун жана антропогендик фактор – талааларды үзгүлтүксүз жамгырлатып сугаруунун маанилүүлүгүн аныктоо каралган. Изилдөө жүргүзүүдө, сугат айдоодо жашыл жер семирткич түрүндө жаздык буудайдан кийин орто мезгилде өстүрүлгөн сидераттардын (ак горчица, майлуу турп, ак таттуу беде, жазгы арпа, фацелия) талаасында отоо чөптөрдүн санынын азайышы тастыкталды жана алардын жашыл массасы сидераттар менен чогуу, күзүндө жерге айдалганда жок кылынып, жашыл жер семирткичтин ролун аткарары аныкталды. Сугат айдоо аянттарынын структурасына орто мезгилде өстүрүлгөн жашыл жер семирткич түрүндө пайдаланган сидераттар жайгаштырылганда отоо чөптөрдү жок кылуунун экологиялык жактан таза агротехнологиясы ишке киргизилет. Өсүмдүк биомассасын (сидерат жана отоо чөптөр) жашыл жер семирткич катары максаттуу пайдалануу багытындагы жүргүзүлгөн иштер айыл чарба өндүрүшүндө парник газдарынын эмиссиясын азайтуу багытында зор потенциалга ээ жана топурактын органикалык заттарында көмүртекти секвестрлөө процессине жардам берүү менен агроэкосистеманын климаттын глобалдуу өзгөрүшүнө туруктуулугун жогорулатып, климаттын глобалдык өзгөрүшүнүн кесепеттерин жумшартат

Негизги сөздөр

сидерат өсүмдүк; отоо чөп; зыян; климат; түшүмдүүлүк; айдоо жер
Цитаталоо
Samieva, Zh., & Karabaev, N. (2025). Weed vegetation in fields of post-harvest green manure crops and their use as green fertilisers. Bulletin of the Kyrgyz National Agrarian University, 23(1), 60-69. https://doi.org/10.63621/bknau./1.2025.60

Колдонулган булактар

  1. Berdnikov, A.M. (1990). Scientific substantiation of the use of green fertilizers in modern agriculture on sod-podzolic soils of Polesie of the Ukrainian SSR. (Abstract of the dissertation for the degree of Doctor of Agricultural Sciences, Minsk, Belarus).
  2. Borodin, I.F., & Tarushkin, V.I. (1987). Problems of weed control. Mechanisation and Electrification of Agriculture, 9, 49-49.
  3. Chicouène, D. (2020). Inventory and mechanisms of cultural control practices for weed management, a review. Journal of Research in Weed Science, 2020, 3(4), 490-528. doi: 10.26655/JRWEEDSCI.2020.4.6ff.ffhal-03836699.
  4. Convention on Biological Diversity. (1992, May). Retrieved from https://www.cbd.int/convention.
  5. Dovban, K.I. (2009). Green manure in modern agriculture. Theoretical and practical issues. Minsk: Belarusian Science.
  6. Fadeev, Yu.N., & Novozhilov, K.V. (1984). Theoretical foundations and practical use of the principles of integrated plant protection (scientific foundations of plant protection). Moscow: Kolos.
  7. Fetyukhin, I.V., Avdeenko, A.P., Avdeenko, S.S., Chernenko, V.V., & Ryabtseva, N.A. (2018). Methods for accounting for the structure of the weed component in agrophytocenoses (study guide). Persianovsky: Don State Agrarian University.
  8. Frolova, L.D., & Novikov, M.N. (2018). Biologization of agriculture, as a factor of increasing the fertility of soils and productivity of fodder seeds. Agro-Industrial Technologies of Central Russia, 2(8), 71-77. doi: 10.24888/25417835-2018-8-71-77.
  9. Gao, W.T., & Su, W.H. (2024). Weed management methods for herbaceous field crops: A review. Agronomy, 14(3), article number 486. doi: 10.3390/agronomy14030486.
  10. Golozubov, O.M., Bayanov, A.K., Litvinov, Yu.A., Karabaev, N.A., & Mamytkanov, S.A. (2024). Prospects for the development of the agrarian and soil information system (Data Center) of agricultural lands of the Kyrgyz Republic. Live and Bio-Abiotic Systems, 47, 5-19. doi: 10.18522/2308-9709-2024-47-3.
  11. Grishina, L.A., & Samoilova, E.M. (1971). Biomass accounting and chemical analysis of plants. Moscow: Moscow State University Publishing House.
  12. Junaid, M., & Gokce, A. (2024). Global agricultural losses and their causes. Bulletin of Biological and Allied Sciences Research, 2024(1), article number 66. doi: 10.54112/bbasr.v2024i1.66.
  13. Kachinsky, N.A. (1925). Root system of plants in podzolic soils. In Works of the Moscow Regional Agricultural Experimental Station (Part 1, Issue 7, pp. 15-19). Moscow.
  14. Karabaev, N.A., Yzakanov, T.Zh., Karabaev, A.N., Kolodyazhny, A.G., & Karabaev, N.N. (2023). The role of green fertilizers for soil fertility and increasing the yield of agricultural crops. Soil Science and Agrochemistry, 4, 3242. doi: 10.51886/1999-740Х_2023_4_32.
  15. Karabaev, N.A., Yzakanov, T.Zh., Karabaev, A.N., Viklenko, R.M., & Kolodyazhny, A.G. (2024). Use of intermediate winter, post-harvest and early spring green crops to improve the ecological and food security of the country. Soil Science and Agrochemistry, 4, 16-27. doi: 10.51886/1999-740Х_2024_4_16.
  16. Lei, B., Wang, J., & Yao, H. (2022). Ecological and environmental benefits of planting green manure in paddy fields. Agriculture, 12(2), article number 223. doi: 10.3390/agriculture12020223.
  17. Levin, F.I. (1973). Methodological guidelines for determining soil bioproductivity indicators in order to develop practical recommendations for increasing the yield of agricultural crops per unit area. Moscow.
  18. Mazirov, M.A., & Korchagin, A.A. (2009). Weeds and measures to combat them (study guide). Vladimir: Vladimir State University.
  19. Samsonov, V.P., Blagoveshchensky, Yu.N., & Kondrashkina, M.I. (2006). Accounting and mapping of weed vegetation (study guide). Moscow: Moscow State University.
  20. Schieder, E., & Breunig, W. (1978). Results of a 15-year long-term fertilization trial with straw and stable manure. Archives of Arable and Crop Production and Soil Science, 22(10), 653-687.
  21. Shevchenko, S., Tkalich, Yu., Shevchenko, M., Kolesnykova, K., & Derevenets-Shevchenko, K. (2023). The evaluation of total weed density and seed bank of agricultural landscapes as an example of the Steppe Zone of Ukraine. Scientific Horizons, 26(11), 80-89. doi: 10.48077/scihor11.2023.80.
  22. Shuvar, I., & Korpita, H. (2023). Herbicide influence on the agrocenose of soy and its photosynthetic activity in the western Forest Steppe of Ukraine. Ukrainian Black Sea Region Agrarian Science, 27(2), 21-27. doi: 10.56407/bs.agrarian/2.2023.21.
  23. Sokolov, M.S., & Litvishko, E.V. (1993). Biological protection of plants in the USA. Plant Protection, 12, 11-12.
  24. Sotnikov, B.A. (2004). The influence of biologization techniques on the dynamics of labile forms of organic matter and crop yields. (Dissertation for the degree of PhD in Agricultural Sciences, Voronezh State Agrarian University named after K.D. Glinka, Voronezh, Russian Federation).
  25. Spiridonov, Yu.Ya. (1997). Weed infestation of crops and its control. Plant Protection, 2, 16-18.
  26. Vasileiou, M., Kyrgiakos, L.S., Kleisiari, C., Kleftodimos, G., Vlontzos, G., Belhouchette, H., & Pardalos, P.M. (2024). Transforming weed management in sustainable agriculture with artificial intelligence: A systematic literature review towards weed identification and deep learning. Crop Protection, 176, article number 106522. doi: 10.1016/j.cropro.2023.106522.
  27. Vetter, H. (1959). Influence of straw manure on soil and plants. German Agriculture, 100, 347-347.