KG0 – FAO AGRIS data provider 2026
ISSN 1694-6286
e-ISSN 1694-9250
Макала жөнөтүү
Кыргыз
Кыргыз улуттук агрардык университетинин жарчысы

Макаланы издөө

Жапайы камандардагы иммуногенездин экинчилик органдарынын морфоструктуралык мүнөздөмөсү

М Марасулбек Амиракулов К Кубан Арбаев Б Бактыбек Ажыбеков Л Людмила Лыхина Р Расида Карабаева
Кабыл алынган убакыт 02.11.2024
Түзөтүлгөн 09.02.2025
Жарыяланган 12.03.2025

Аннотация

Ар кандай этиологиядагы ылаңдардын патогенезинде иммундук клеткалардын катышуусун талдоо жана аны дарылоо жана алдын алуу иштеринде колдонуу үчүн иммундук системанын органдарынын жана ткандарынын нормадагы морфологиясын билүү зарыл. Бул иште, Кыргыз Республикасынын Чүй облусунун Москва районунун тоо-талаа аймактарын жердеген азиялык түрчөдөгү жапайы камандардын (Sus scrofa nigripes) экинчилик (четки) иммундук органдарынын морфологиялык изилдөөлөрүнүн жыйынтыктары берилген. Изилдөөнүн максаты болуп дени сак жаныбарлардын көк боорунун, мезентериалдык лимфа түйүндөрүнүн жана гемолимфа түйүндөрүнүн лимфоиддик түзүмдөрүнүн жалпы морфологиялык жана функциялык өзгөчөлүктөрүн аныктап көрсөтүү саналат. Изилдөөнүн материалы жыныстык жактан жетилген үч баш жапайы камандан алынган. Коюлган максатка жетүү үчүн анатомиялык жана гистологиялык изилдөө ыкмалары пайдаланылган. Анатомиялык ыкмалар аркылуу органдардын синтопиясы, формасы, түсү жана консистенциясы аныкталган. Гистологиялык изилдөөлөр жалпы кабыл алынган ыкмалар боюнча жүргүзүлгөн: органдын жалпы түзүмдүк уюмдуулугун аныктоо үчүн гематоксилин жана эозин боёктору, ал эми булчуң жана тутумдаштыргыч ткандын элементтерин айырмалоо үчүн Ван-Гизон ыкмасы колдонулган. Жарык микроскобунун жардамында органдардын стромалык жана паренхималык түзүмдөрү, клеткалык курамы жана лимфоиддик пайда болуулардын морфофункциялык абалдары талданган. Изилдөөлөрдүн жыйынтыгында жыныстык жактан жетилген азиялык түрчөдөгү жапайы камандардын көк боорунун, лимфа жана гемолимфа түйүндөрүнүн морфологиялык өзгөчөлүктөрү жана морфофункциялык абалы аныкталды. Азиялык түрчөдөгү жапайы камандардын иммундук системасынын экинчилик органдары боюнча алынган маалыматтар морфологиялык норманы өзүнө камтыйт. Жыйынтыктар, жапайы камандардын органдары менен ткандарынын нормадагы жана патологиялык абалдардагы морфологиясы жана иммунологиясы боюнча мындан аркы эксперименталдык жана колдонмо мүнөздөгү иштерди жүргүзүү үчүн нормативдик негиз катары сунушталат. Ошондой эле бакма жана жапайы жаныбарлардын органдарынын функциялык, экологиялык жана салыштырмалуу морфологиясы боюнча алектенген биологдордун жана ветеринардык дарыгерлердин илимий жана практикалык ишмердүүлүгүндө колдонулушу мүмкүн

Негизги сөздөр

көк боор; лимфа түйүндөрү; гемолимфа түйүндөрү; трабекулалар; органдын паренхимасы; лимфоиддик фолликулдар; лимфоциттер
Цитаталоо
Amirakulov, M., Arbaev, K., Azhybekov, B., Lykhina, L., & Karabaeva, R. (2025). Morphostructural characteristics of secondary immunogenesis organs in wild boars. Bulletin of the Kyrgyz National Agrarian University, 23(1), 38-49. https://doi.org/10.63621/bknau./1.2025.38

Колдонулган булактар

  1. Aliyu, M., Zohora, F., & Saboor-Yaraghi, A.A. (2021). Spleen in innate and adaptive immunity regulation. AIMS Allergy and Immunology, 5(1), 1-17. doi: 10.3934/Allergy.2021001.
  2. Arbaev, K.S., Aidraliev, О.К., Amirakulov, M.M., & Azhybekov, B.S. (2019). Comparative morphofunctional state of hemolymph nodes in wild artiodactyls. Bulletin of Hunting Studies, 16(3), 178-183.
  3. Artemeva, E. (2018). Histomorphology of haemolymph nodes of water deer (Hydropotes inermis argyropus): Novel study. Basrah Journal of Veterinary Research, 17, 314-325. doi: 10.33762/bvetr.2018.144960.
  4. Asaro, R.J., & Cabrales, P. (2021). Red blood cells: Tethering, vesiculation, and disease in micro-vascular flow. Diagnostics, 11(6), article number 971. doi: 10.3390/diagnostics11060971.
  5. Boes, K.M., & Durham, A.C. (2017). Bone marrow, blood cells, and the lymphoid/lymphatic system. In J.F. Zachary (Ed.), Pathologic basis of veterinary disease (pp. 724-804). Maryland Heights: Mosby. doi: 10.1016/B978-0-32335775-3.00013-8.
  6. Bozkurt, Y.A., Ateþ, S., Kozlu, T., & Baþak, F. (2019). The architecture of the lymph nodes in the abdominal and thoracic cavities of wild boar. Indian Journal of Animal Research, 53(5), 609-615. doi: 10.18805/ijar.B-759.
  7. Cakala-Jakimowicz, M., Kolodziej-Wojnar, P., & Puzianowska-Kuznicka, M. (2021). Aging-related cellular, structural and functional changes in the lymph nodes: A significant component of immunosenescence? An overview. Cells, 10(11), article number 3148. doi: 10.3390/cells10113148.
  8. Chirkova, E.N., Zavaleeva, S.M., Sadykova, N.N., Avtaeva, E.N., & Sedegov, S.V. (2023). The boar heart and spleen anatomy (Sus scrofa). Actual Questions of Veterinary Biology, 2(58), 16-19. doi: 10.24412/2074-5036-2023-2-16-19.
  9. Chuluunbaatar, T., Ichii, O., Masum, M.A., Namba, T., & Kon, Y. (2023). Morphological characteristics of genital organ-associated lymphoid tissue in the vaginal vestibule of goats and pigs. Veterinary Sciences, 10(1), article number 51. doi: 10.3390/vetsci10010051.
  10. Crane, G.M., Liu, Y.C., & Chadburn, A. (2021). Spleen: Development, anatomy and reactive lymphoid proliferations. Seminars in Diagnostic Pathology, 38(2), 112-124. doi: 10.1053/j.semdp.2020.06.003.
  11. Cruz de Casas, P., Knöpper, K., Dey Sarkar, R., & Kastenmüller, W. (2024). Same yet different – how lymph node heterogeneity affects immune responses. Nature Reviews Immunology, 24(5), 358-374. doi: 10.1038/s41577023-00965-8.
  12. Da Fonseca Filho, L.B., et al. (2023). Topographic and morphological aspects of the spleen of Bradypus variegatus (SCHINZ, 1825). Medicina Veterinária, 17(4), 210-216. doi: 10.26605/medvet-v17n4-5824.
  13. Dubreil, L., Ledevin, M., Hervet, C., Menard, D., Philippe, C., Michel, F.J., Larcher, T., Meurens, F., & Bertho, N. (2022). The internal conduit system of the swine inverted lymph node. Frontiers in Immunology, 13, article number 869384. doi: 10.3389/fimmu.2022.869384.
  14. European Convention for the Protection of Vertebrate Animals used for Experimental and Other Scientific Purposes. (1986, March). Retrieved from https://rm.coe.int/168007a67b.
  15. Fares, M.A., Khenenou, T., Rahmoun, D.E., & Houari, H. (2023). Gross anatomical, histological, and cytological study of the one-humped camel (Camelus dromedarius) lymph nodes in southeastern Algeria. Iranian Journal of Veterinary Medicine, 17(4), 333-344. doi: 10.32598/IJVM.17.4.202301.
  16. Fedorovskaya, N.S., Zheleznov, L.M., Zaitsev, V.B., Diakonov, D.A., & Koledaeva, Ye.V. (2020). Morphometric characteristic of histoarchitectonics of the human spleen. Morphology, 157(1), 41-47. doi: 10.34922/AE.2020.157.1.007.
  17. Getmantseva, L.V., Traspov, A.A., Bakoev, N.F., Prytkov, Yu.A., Bakoev, S.Yu., Petrikeeva, L.V., & Kostyunina, O.V. (2020). Identification of “Selection signatures” in pigs and wild boars (review). Agricultural Biology, 55(2), 243-256. doi: 10.15389/agrobiology.2020.2.243rus.
  18. Ghosh, D., & Stumhofer, J.S. (2021). The spleen: “Epicenter” in malaria infection and immunity. Journal of Leukocyte Biology, 110(4), 753-769. doi: 10.1002/JLB.4RI1020-713R.
  19. Gnanadevi, R., Senthilkumar, S., Kannan, T.A., & Ramesh, G. (2019). Comparative histoarchitectural study of splenic components in sheep and goat. International Journal of Current Microbiology and Applied Sciences, 8(5), 1387-1394. doi: 10.20546/ijcmas.2019.805.158.
  20. Grigoryev, V.S., Khakimov, I.N., & Molyanova, G.V. (2023). Morphofunctional development of lymphoid hematopoiesis organs in pigs during the prenatal period. Bulletin Samara State Agricultural Academy, 8(2), 87-94. doi: 10.55170/19973225_2023_8_2_87.
  21. Hunting Rules in the Territory of the Kyrgyz Republic. (2003, February). Retrieved from https://faolex.fao.org/docs/pdf/kyr104375.pdf.
  22. Irgashev, A., Kalandarova, Z., Amirakulov, M., Yethindra, V., & Tagaev, T. (2020). Age-dependent alterations in gross appearance and histology of the conjunctiva-associated lymphoid tissue (CALT) in pigs. Veterinary Practitioner, 21(1), 38-41.
  23. Kalita, A., Kalita, P.C., & Doley, P.J. (2014). Light microscopic study on the peripheral lymphnodes of Mizo local pig (Zo Vawk). Asian Journal of Biomedical and Pharmaceutical Sciences, 4(28), 7-12.
  24. Kannan, T.A., Gnanadevi, R., Senthilkumar, S., & Ramesh, G. (2019). Histomorphometric and immunohistochemical details of hemal nodes in Indian buffalo. Journal of Entomology and Zoology Studies, 7(2), 384-387.
  25. Kaur, H. (2019). Histomorphological and histochemical studies on pig spleen. (Doctoral dissertation, Guru Angad Dev Veterinary and Animal Sciences University, Ludhiana, India).
  26. Kozlo, P.G. (1973). Determination of age, selection, and capture of the wild boar. Minsk: Uradzhaj.
  27. Kranich, J., & Krautler, N.J. (2016). How follicular dendritic cells shape the B-cell antigenome. Frontiers in Immunology, 7, article number 225. doi: 10.3389/fimmu.2016.00225.
  28. Lunney, J.K., van Goor, A., Walker, K.E., Hailstock, T., Franklin, J., & Dai, C. (2021). Importance of the pig as a human biomedical model. Science Translational Medicine, 13(621), article number eabd5758. doi: 10.1126/scitranslmed.abd5758.
  29. Markov, N., et al. (2022). The wild boar Sus scrofa in northern Eurasia: A review of range expansion history, current distribution, factors affecting the northern distributional limit, and management strategies. Mammal Review, 52(4), 519-537. doi: 10.1111/mam.12301.
  30. Marunchyn, A., Kovalova, A., Palys, M., Tereshchenko, K., & Honcharenko, M. (2024). Clinical and morphological analysis of splenic neoplasms. Ukrainian Journal of Veterinary Sciences, 15(3), 113-135. doi: 10.31548/veterinary3.2024.113.
  31. Merkulov, G.A. (1969). Course in pathohistological techniques. Leningrad: Medicina.
  32. National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic. (n.d.). Retrieved from https://stat.gov.kg/ru/statistics/turizm-otdyh-ohrana-okruzhayushej-sredy/.
  33. Notarbartolo, S., & Abrignani, S. (2022). Human T lymphocytes at tumor sites. Seminars in Immunopathology, 44(6), 883-901. doi: 10.1007/s00281-022-00970-4.
  34. Pabst, R. (2020). The pig as a model for immunology research. Cell and Tissue Research, 380, 287-304. doi: 10.1007/s00441-020-03206-9.
  35. Pan, W.R., et al. (2023). Hemolymph node – an immunomorphlogical organ: Modeling the hemolymph node by allografting renal tissue in the rat. Cells Tissues Organs, 212(2), 147-154. doi: 10.1159/000520360.
  36. Panphilof, A.B., Vidyakina, M.A., & Sokolof, V.I. (2005). The cytoarchitectonics of the mesenteric lymphonodes of the wild pigs. Morphological Newsletter, 3-4, 76-79.
  37. Park, C.B., Seong, J.K., Lee, I.S., Lee, H.S., Lee, J.S., & Yoon, Y.S. (2001). Structure of hemolymph node in WKY rats. Korean Journal of Veterinary Research, 41(3), 287-292.
  38. Pototskaya, O.Y., & Lapsar, H.S. (2016). Subtypes of human atypical lymph nodes, defined based on comparative morphological analysis. Morphologia, 10(2), 45-52. doi: 10.26641/1997-9665.2016.2.45-52.
  39. Rahmoun, D.E., Barani, S., & Lieshchova, M.A. (2020). Anatomo-topographic and radiological study of the sheep lymph node in Algeria. Journal of Veterinary Medicine and Research, 7(4), article number 1195.
  40. Riedel, R., et al. (2020). Discrete populations of isotype-switched memory B lymphocytes are maintained in murine spleen and bone marrow. Nature Communications, 11(1), article number 2570. doi: 10.1038/s41467020-16464-6.
  41. Shringi, N., Mathur, R., Kumar, V., Rohlan, K., & Ganguly, S. (2018). Histological studies on the spleen of large White Yorkshire Pig (Sus scrofa). Journal of Entomology and Zoology Studies, 6(1), 1142-1144. doi: 10.22271/j.ento.6.1.257.1.
  42. Slack, G.W. (2016). The pathology of reactive lymphadenopathies: A discussion of common reactive patterns and their malignant mimics. Archives of Pathology & Laboratory Medicine, 140(9), 881-892. doi: 10.5858/arpa.2015-0482-SA.
  43. Steiniger, B.S. (2015). Human spleen microanatomy: Why mice do not suffice. Immunology, 145(3), 334-346. doi: 10.1111/imm.12469.
  44. Victora, G.D., & Nussenzweig, M.C. (2022). Germinal centers. Annual Review of Immunology, 40(1), 413-442. doi: 10.1146/annurev-immunol-120419-022408.
  45. Wei, Y., Wang, T., Liao, L., Fan, X., Chang, L., & Hashimoto, K. (2022). Brain-spleen axis in health and diseases: A review and future perspective. Brain Research Bulletin, 182, 130-140. doi: 10.1016/j.brainresbull.2022.02.008.
  46. Yamada, M., Aizawa, E., Dohi, A., Sasaguri, K., Yamamoto, T., & Noguchi, T. (2025). Rat hemolymph nodes provide a direct communication site for macrophages interacting with erythrocytes and mast cells. Cells Tissues Organs, ahead of print. doi: 10.1159/000543747.
  47. Zidan, M., & Pabst, R. (2004). Histological, histochemical and immunohistochemical study of the haemal nodes of the dromedary camel. Anatomia, Histologia, Embryologia, 33(5), 284-289. doi: 10.1111/j.14390264.2004.00550.x.